Vətən müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətində həmrəyliyin, milli birlik hissinin və ümumi məqsəd ətrafında birləşmənin gücünü nümayiş etdirən tarixi mərhələ kimi yadda qaldı.

Bəzi tarixlər var ki, təqvimə sığmır, çünki onların mənası bir günün, bir ilin, hətta bir nəslin yaddaşından daha böyükdür. Elə tarixlər var ki, onlar xalqın taleyində dönüş nöqtəsinə çevrilir, zaman keçdikcə öz əhəmiyyətini itirmək əvəzinə daha da dərinləşir, yaddaşdan tarixə, tarixdən milli şüura, milli şüurdan isə gələcək nəsillərin mənəvi dünyasına keçir. Sentyabrın 27-si Azərbaycan xalqı üçün məhz belə müqəddəs tarixlərdən biridir. Anım Günü yalnız şəhidlərimizin əziz xatirəsinin yad edildiyi, onların ruhu qarşısında baş əyildiyi bir gün deyil. Bu tarix xalqımızın qan yaddaşına həkk olunmuş böyük bir tarixi mərhələnin başlanğıcını, illərlə həsrətini çəkdiyimiz torpaqlara qayıdışın, milli iradənin, dövlətçilik əzminin, xalq-ordu birliyinin və Vətən qarşısında ən uca fədakarlığın simvoluna çevrilmişdir. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində yalnız hərbi əməliyyatların aparıldığı bir dövr kimi deyil, uzun illər ərzində formalaşmış milli iradənin, dövlət siyasətinin, hərbi hazırlığın, xalq həmrəyliyinin və Vətən sevgisinin bir nöqtədə birləşdiyi tarixi dönüş mərhələsi kimi yadda qaldı. Həmin gün Azərbaycan xalqının yaddaşında yeni bir səhifə açıldı,bu səhifənin ilk sətirləri şəhidlərin qanı ilə, qəhrəman əsgər və zabitlərin fədakarlığı ilə, arxa cəbhədə çalışan insanların zəhməti ilə, anaların duaları, ataların qüruru, övladların həsrəti və bütöv bir xalqın sarsılmaz iradəsi ilə yazıldı. Anım Gününü yalnız müharibə ilə əlaqələndirmək onun tarixi və mənəvi mahiyyətini tam ifadə etməz. Çünki bu müharibənin anlamı təkcə silahların danışdığı döyüş meydanlarından ibarət deyildi. Bu, uzun illər işğal altında qalmış torpaqların azadlığı uğrunda aparılan mübarizənin yeni mərhələsi, xalqın öz doğma yurdlarına qayıtmaq arzusunun gerçəyə çevrilməsinin başlanğıcı, tarixi yaddaşın yenidən canlanması və milli özünüdərkin böyük sınaq qarşısında öz gücünü göstərməsi idi. Bu baxımdan Anım Günü həm də illərlə həsrətini çəkdiyimiz torpaqlara qayıdışın mənəvi manifestidir. Bu manifestin hər sətrində bir məcburi köçkünün doğma evinə qayıtmaq arzusu, bir nənənin uşaqlıq xatirəsi, bir babanın doğulduğu kəndi yenidən görmək ümidi, bir ailənin illərlə qoruduğu ev açarının xatirəsi, bir uşağın ata-baba yurdu haqqında eşitdiyi hekayələr yaşayırdı. İşğal yalnız torpağın fiziki olaraq itirilməsi deyildi. İşğal insanın yaddaşına, ailə tarixlərinə, kəndlərin və şəhərlərin mədəni irsinə, məzarlıqlara, müqəddəs ocaqlara, məktəblərə, məscidlərə, tarixi abidələrə və bir nəslin doğma torpaqla qurduğu mənəvi bağa toxunan ağır bir faciə idi. Buna görə torpaqların azad edilməsi də yalnız xəritədə dəyişiklik deyildi; bu, yaddaşın öz yerinə qayıtması, insanın öz doğma coğrafiyası ilə mənəvi bağının yenidən bərpası idi. Bir insanın doğulduğu evə qayıtması ilə bir xalqın tarixi torpaqlarına qayıdışı arasında dərin mənəvi paralel var. Hər ikisində həsrətin sonu, yaddaşın oyanışı və itirilmiş hesab edilən bir ümidin yenidən gerçəyə çevrilməsi dayanır. Ona görə 27 sentyabr tarixini xatırlayarkən yalnız döyüş meydanlarını deyil, illərlə doğma yurdunun yolunu gözləyən insanların gözlərindəki ümidi də görmək lazımdır. Anım Gününün ən böyük fəlsəfələrindən biri də məhz budur: bir xalqın yaddaşında itirilmiş kimi görünən ümidin yenidən həyata qayıtması. Bu tarixi dönüşün arxasında isə bir-birini tamamlayan çoxsaylı amillər dayanırdı. Dövlətçilik baxımından siyasi iradə, uzunmüddətli strategiya, hərbi quruculuq, iqtisadi imkanların səfərbər edilməsi, beynəlxalq münasibətlərdə ardıcıl siyasət, diplomatik fəaliyyət və ən başlıcası, xalqın milli həmrəyliyi həmin tarixi prosesin mühüm dayaqlarını təşkil edirdi. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin siyasi iradəsi ilə Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanındakı fəaliyyəti bir-birindən ayrı təsəvvür edilə bilməzdi. Müharibə yalnız silahla deyil, həm də siyasi, diplomatik, iqtisadi və informasiya müstəvilərində aparılan mübarizə idi. Bu baxımdan 2020-ci ilin payızında baş verənlər müasir dövlət idarəçiliyinin, hərbi hazırlığın və milli səfərbərliyin müxtəlif istiqamətlərinin bir araya gəldiyi mürəkkəb tarixi proses kimi də araşdırılmalıdır. Müzəffər Ali Baş Komandanın siyasi iradəsi və dövlət siyasətinin ardıcıllığı bu prosesin mühüm komponentlərindən biri kimi tarixə düşdü. Lakin siyasi iradənin real nəticəyə çevrilməsi üçün onu meydanda həyata keçirən canlı qüvvə — Azərbaycan əsgəri və zabiti var idi. Dövlətin qərarı ilə əsgərin fədakarlığı, siyasi strategiya ilə hərbi peşəkarlıq, diplomatik mübarizə ilə xalqın həmrəyliyi bir-birini tamamladı. Bu mənada 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan dövlətçiliyinin müxtəlif institutlarının və cəmiyyətin geniş təbəqələrinin eyni məqsəd ətrafında səfərbər olduğu mürəkkəb tarixi hadisə idi. Lakin hər bir böyük tarixi nəticənin arxasında insan taleləri dayanır. Döyüş xəritələrində görünən hər bir irəliləyişin arxasında bir əsgərin addımı, bir zabitin qərarı, bir ananın duası, bir atanın narahatlığı, bir ailənin gözləntisi vardı. Müharibənin ən böyük həqiqəti də budur: xəritələr dəyişir, şəhərlərin adları tarix kitablarına düşür, statistik rəqəmlər yaddaşda qalır, lakin insan taleyi bütün bunların fövqündə dayanır. Şəhidlik anlayışının əzəməti də məhz burada başlayır. Şəhid yalnız döyüş meydanında həyatını itirən insan deyil; o, bir ailənin övladı, bir ananın ümidi, bir atanın qüruru, bir həyat yoldaşının sevgisi, bir uşağın atası, bir dostun sirdaşı, bir məktəbin məzunu, bir cəmiyyətin üzvü idi. Onun həyatı bir anda bütöv bir xalqın yaddaşının parçasına çevrildi. Şəhidlərin hər birinin öz hekayəsi vardı. Onlar da gələcək haqqında düşünür, arzular qurur, sevdikləri insanlarla bağlı planlar qururdular. Kimsə təhsilini davam etdirmək, kimsə ailə qurmaq, kimsə övladının böyüməsini görmək, kimsə illər sonra doğma yurduna qayıtmaq istəyirdi. Lakin onların həyat yolu Vətən qarşısında daha böyük bir məsuliyyətin qarşısında dayandı və onlar öz gələcəklərini xalqın gələcəyinə bağladılar. Buna görə şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq yalnız onların adlarını sadalamaq deyil; onların yarımçıq qalmış arzularını, ailələrini, həyatlarını və insan kimi kim olduqlarını da yadda saxlamaqdır. Anım Gününün mənası burada daha da dərinləşir. Anmaq sadəcə xatırlamaq deyil. Anmaq unutmayacağına söz verməkdir. Anmaq bir xalqın öz keçmişi ilə mənəvi müqaviləsidir. Anmaq o deməkdir ki, zaman keçsə də, nəsillər dəyişsə də, bu insanların həyatı və fədakarlığı yaddaşdan silinməyəcək. Ona görə Anım Günü həm də qan yaddaşımızdır. Qan yaddaşı deyəndə yalnız şəhidlərin qanı ilə yazılan tarixi nəzərdə tutmaq olmaz. Qan yaddaşı nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi məsuliyyətdir. Bir uşağın babasının yaşadığı hadisələri dinləməsi, bir ananın övladına şəhid qardaşından danışması, bir müəllimin şagirdinə Vətən müharibəsinin tarixini anlatması, bir jurnalistin şəhid haqqında hazırladığı oçerki gələcək nəsillərə çatdırması — bunların hər biri həmin yaddaşın yaşamasına xidmət edir. Çünki yaddaşın qorunmadığı yerdə tarix zamanla sadəcə rəqəmlər toplusuna çevrilə bilər. Halbuki tarix yalnız tarixlərdən ibarət deyil. Tarix insan taleləridir, insanların yaşadığı sevinc və ağrıdır, seçdiyi yol, göstərdiyi iradə, yaratdığı dəyərdir. Buna görə Anım Gününü gələcək nəsillərə doğru şəkildə çatdırmaq böyük mənəvi və intellektual məsuliyyətdir. Bu məsuliyyətin ən mühüm ünvanlarından biri məktəbdir. Gələcəyin vətəndaşı tarixini bilmədən öz milli kimliyini tam dərk edə bilməz. Lakin tarix uşaqlara yalnız əzbərlənəcək məlumatlar şəklində təqdim olunmamalıdır. Onlara şəhidin yalnız ölüm tarixini deyil, həyatını anlatmaq lazımdır. Hansı məktəbdə oxuyub, hansı peşəyə sahib olub, nələri sevib, ailəsinə necə münasibət göstərib, hansı arzuları olub, hansı xüsusiyyətləri ilə seçilib — bütün bunlar uşağın qarşısında canlı insan obrazı yaradır. Beləliklə, şəhid abstrakt qəhrəman deyil, həyatını Vətənə bağlamış real insan kimi dərk olunur. Bu isə Vətənpərvərlik anlayışının daha sağlam və şüurlu şəkildə formalaşmasına imkan verir. Əsl Vətənpərvərlik yalnız yüksək səslə Vətən haqqında danışmaq deyil. Vətənpərvərlik öz işini vicdanla görmək, elm öyrənmək, peşəkar olmaq, qanuna hörmət etmək, cəmiyyətə fayda vermək, dövlətin inkişafına öz sahəsində töhfə göstərmək, milli-mənəvi dəyərləri qorumaq və gələcək nəsillərə daha yaxşı Azərbaycan buraxmaq məsuliyyətidir. Şəhidlərin qəhrəmanlığının ən böyük davamı da məhz belə bir cəmiyyətin qurulmasıdır. Çünki onlar yalnız torpağın azadlığı üçün deyil, həmin torpaqda yaşayacaq insanların gələcəyi üçün də canlarından keçdilər. Bu baxımdan Anım Günü keçmişlə gələcək arasında mənəvi körpüdür. Körpünün bir tərəfində şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsi, digər tərəfində isə onların uğrunda mübarizə apardığı gələcək dayanır. Bu gələcək yalnız yenidən qurulan şəhərlər, salınan yollar, tikilən məktəblər, xəstəxanalar və yaşayış məhəllələrindən ibarət deyil. Gələcək həm də insanın öz doğma torpağında təhlükəsiz və ləyaqətli yaşaması, uşaqların doğma yurd haqqında yalnız köhnə fotoşəkillərdən deyil, canlı həyatın içindən danışması, məktəblərin yenidən uşaqların səsi ilə dolması, mədəniyyətin, elmin, təhsilin və sosial həyatın dirçəlməsi deməkdir. İşğaldan azad edilmiş torpaqlara qayıdış bu baxımdan yalnız fiziki köç deyil, tarixi həyatın yenidən bərpası prosesidir. Bir zamanlar məcburi ayrılığın yaratdığı boşluqların yerini yenidən həyat tutur. Torpaq öz insanını, insan isə öz torpağını yenidən tapır. Bu qayıdışın hər addımında şəhidlərin xatirəsi yaşayır. Çünki azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan bayrağa baxarkən insan yalnız bugünkü mənzərəni görmür; o bayrağın kölgəsində canından keçən insanların xatirəsini də görür. Bu mənada qayıdışın özü də yaddaşın davamıdır. Şəhidlərimizin qanı ilə qorunan torpaqlarda yeni həyatın qurulması onların fədakarlığının gələcəyə çevrilən tərəfidir. Lakin Anım Gününün başqa bir mühüm tərəfi də xalqın birliyidir. Vətən müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətində həmrəyliyin, milli birlik hissinin və ümumi məqsəd ətrafında birləşmənin gücünü nümayiş etdirən tarixi mərhələ kimi yadda qaldı. Müxtəlif sosial təbəqələrdən, müxtəlif peşələrdən, müxtəlif bölgələrdən olan insanlar eyni ağrı və eyni ümid ətrafında birləşdilər. Birinin övladı cəbhədə idi, digəri arxa cəbhədə çalışırdı, başqası yaralı əsgərlər üçün yardım göstərirdi, digəri informasiya cəbhəsində həqiqətləri dünyaya çatdırmağa çalışırdı. Beləliklə, müharibənin görünən və görünməyən cəbhələri bir-birini tamamlayırdı. Bu birlik dünyaya Azərbaycan cəmiyyətinin milli iradəsinin nə qədər güclü ola biləcəyini göstərən hadisələrdən biri kimi yadda qaldı. Lakin milli birlik yalnız müharibə günlərinin anlayışı olaraq qalmamalıdır. Onun əsl gücü sülh və quruculuq dövründə özünü göstərir. Müharibə zamanı bir məqsəd ətrafında birləşən cəmiyyət sonrakı mərhələdə də təhsil, elm, mədəniyyət, iqtisadi inkişaf, sosial rifah və dövlət quruculuğu kimi ümumi məqsədlər ətrafında həmrəy olmağı bacarmalıdır. Çünki qələbənin davamı yalnız xatirə deyil, quruculuqdur. Şəhidlərin xatirəsinə ən böyük ehtiram onların uğrunda can verdiyi torpağın üzərində layiqli həyat qurmaqdır. Bu baxımdan Anım Günü yalnız geriyə baxmaq günü deyil, həm də gələcəyə baxmaq günüdür. Biz bu gün şəhidlərimizi yad edərkən onların həyatının bizə nə öyrətdiyini düşünməliyik. Onlar bizə iradənin nə olduğunu, çətinlik qarşısında geri çəkilməməyin mənasını, Vətən anlayışının necə böyük mənəvi gücə çevrilə biləcəyini göstərdilər. Onların qəhrəmanlığı Azərbaycan gəncliyinə yalnız döyüş meydanında cəsarət nümunəsi deyil, həyatın bütün sahələrində məsuliyyət nümunəsi də təqdim edir. Çünki cəsarət yalnız güllə qarşısında dayanmaq deyil. Cəsarət həm də doğru danışmaq, haqqı müdafiə etmək, çətin işdən qaçmamaq, elm öyrənmək, öz üzərində işləmək, cəmiyyət üçün faydalı olmaq və qarşıya qoyulan məsuliyyəti sona qədər yerinə yetirməkdir. Şəhidlərimizin həyatında bu cəsarətin müxtəlif nümunələrini görmək mümkündür. Onların hər biri öz dövrünün, öz ailəsinin, öz cəmiyyətinin övladı idi, lakin tarix onları bütöv Azərbaycanın övladına çevirdi. Anım Gününün müqəddəsliyi də bu ümumiliyin içindədir. Bu gün heç bir şəhid yalnız bir ailənin övladı deyil; onlar xalqın ümumi yaddaşında yaşayan əziz adlardır. Hər bir şəhidin adı çəkiləndə bir ailənin ağrısı ilə bütöv xalqın ehtiramı bir nöqtədə birləşir. Bu baxımdan şəhidlər milli yaddaşın ən həssas və ən müqəddəs səhifələrindən birini təşkil edirlər. Onların xatirəsinə münasibət cəmiyyətin mənəvi yetkinliyinin də göstəricisidir. Şəhid ailəsinin qapısı döyüləndə orada yalnız bir ailə deyil, milli yaddaşın bir parçası qarşılanır. Şəhid övladının uğuru yalnız bir uşağın uğuru deyil, həm də atasının yarımçıq qalmış arzularının davamı kimi qəbul edilir. Şəhid anasının duası yalnız şəxsi kədərin ifadəsi deyil, bir nəslin yaddaşını yaşadan mənəvi səsdir. Ona görə Anım Günündə şəhid ailələrinə ehtiram göstərmək formal mərasim deyil, milli vicdanın tələbidir. Bu vicdanın yaşaması üçün isə yaddaşın sənədləşdirilməsi vacibdir. Burada jurnalistikanın üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Jurnalist tarixin canlı şahidlərini dinləyir, ailə xatirələrini toplayır, fotoşəkilləri, məktubları, sənədləri və insan hekayələrini gələcək üçün qoruyur. Bir gün bu günün şahidləri olmayanda həmin yazılar, müsahibələr və sənədlər gələcək nəsillərin keçmişi dərk etməsinə kömək edəcək. Buna görə şəhidlər haqqında yazılan hər bir məqalə yalnız bu günün oxucusuna ünvanlanmamalıdır; o, gələcəyin oxucusunu da düşünməlidir. Söz burada sadəcə söz deyil, tarixin daşıyıcısıdır. Bir jurnalistin qələmindən çıxan cümlə illər sonra bir gəncin şəhid haqqında ilk məlumatı ola bilər. Buna görə faktın dəqiqliyi, ifadənin məsuliyyəti və insan taleyinə hörmət publisistikanın əsas prinsiplərindən biri olmalıdır. Şəhidin həyatını sensasiyaya çevirmək yox, onun insanlığını, qəhrəmanlığını və Vətənə bağlılığını ləyaqətlə təqdim etmək lazımdır. Elmi-publisistik yanaşma da məhz bu məqamda öz əhəmiyyətini göstərir. O, hadisəyə yalnız hisslərlə deyil, düşüncə ilə yanaşmağa imkan verir; tarixi faktla insan taleyini, milli yaddaşla sosial məsuliyyəti, keçmişlə gələcəyi eyni mətnin içində birləşdirir. Anım Günü haqqında yazı yalnız kədər doğurmamalı, həm də düşündürməlidir. Oxucu yazını bitirdikdən sonra özünə sual verməlidir: “Bu tarix mənim üçün nə deməkdir?” Əgər bu sualın cavabı yalnız “şəhidlərimizi yad etmək”lə məhdudlaşırsa, deməli, Anım Gününün mənası hələ tam dərk edilməyib. Çünki bu gün bizə həm də “nəyi qorumalıyıq?”, “gələcəyə nə ötürməliyik?”, “Vətən qarşısında borcumuzu necə yerinə yetirməliyik?” suallarını verir. Bu sualların cavabı isə hər bir insanın həyatında öz əksini tapmalıdır. Şəhidlərin xatirəsi qarşısında ən böyük borclardan biri də gələcək nəsli savadlı, düşüncəli, milli dəyərlərə bağlı və dünyada baş verən prosesləri anlayan vətəndaş kimi yetişdirməkdir. Çünki müasir dünyada dövlətlərin təhlükəsizliyi yalnız silahlarla qorunmur. Güclü təhsil, elm, texnologiya, iqtisadiyyat, informasiya təhlükəsizliyi, diplomatik imkanlar, mədəniyyət və milli həmrəylik də dövlətin gücünün mühüm elementləridir. Bu mənada şəhidlərin bizə əmanət etdiyi Azərbaycan yalnız qorunan torpaq deyil, inkişaf etdirilməli olan dövlətdir. Onların qanı ilə qorunan torpağın üzərində qurulan gələcək onların fədakarlığına layiq olmalıdır. Buna görə Anım Gününü yalnız keçmişin ağrısı kimi deyil, gələcəyin məsuliyyəti kimi dərk etmək lazımdır. Zaman keçəcək, bu hadisələrin canlı şahidləri azalacaq, bugünkü uşaqlar böyüyəcək, gələcək nəsillər Vətən müharibəsini tarix kitablarından öyrənəcək. Onlar bəlkə də döyüş səslərini eşitməyəcək, həmin günlərin gərginliyini yaşamayacaq, şəhidlərin ailələrinin gözlərindəki ağrını bizim gördüyümüz qədər görə bilməyəcəklər. Lakin onların bilməli olduğu bir həqiqət var: bu torpaqlarda azadlıq və qayıdış öz-özünə yaranmayıb. Bu nəticənin arxasında uzun illərin mübarizəsi, dövlət siyasəti, hərbi hazırlıq, siyasi və diplomatik fəaliyyət, xalqın birliyi və ən ağır qiyməti — insan həyatı dayanıb. Ona görə gələcək nəsil yalnız qələbəni deyil, qələbənin qiymətini də bilməlidir. Çünki qiyməti bilinən azadlıq daha məsuliyyətlə qorunur. Anım Gününün qan yaddaşı olması məhz buradan qaynaqlanır. Qan yaddaşı bizi keçmişin ağrısına bağlayan zəncir deyil; bizi gələcəyin məsuliyyətinə bağlayan mənəvi bağdır. Bu yaddaş bizə deyir ki, heç bir torpaq yalnız xəritədəki rəngdən ibarət deyil; onun altında tarix, üstündə həyat, içində isə insan taleləri var. Doğma torpaq anlayışının gücü də bundan gəlir. İnsan doğulduğu yeri unuda bilərmi? Bir evin qapısı, bir kəndin yolu, bir dağın silueti, bir bulağın səsi, bir məscidin minarəsi, bir qəbiristanlıq, uşaqlıqda qaçdığı küçə insanın yaddaşından necə silinə bilər? İllərlə doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların qəlbində həmin torpaqların xatirəsi yaşadı. Qayıdış mümkün olduqda isə sanki yalnız insanlar öz yurdlarına deyil, yaddaş da öz yerinə qayıtdı. Bu baxımdan Anım Günü həm də qayıdışın mənəvi başlanğıc nöqtələrindən biridir. Şəhidlərin ruhu qarşısında baş əyərək biz həm də onların azad etdiyi torpaqlarda həyatın yenidən qurulmasına şahid oluruq. Bu gün həmin torpaqlarda quruculuq, bərpa və dirçəliş prosesi davam edir. Yeni yollar çəkilir, məktəblər, yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər yaradılır, insanlar öz doğma yurdlarına qayıdır. Bu prosesin hər bir addımında keçmişlə gələcək bir-birinə toxunur. Dağıntıların yerində həyatın qurulması yalnız fiziki bərpa deyil, tarixi yaddaşın da yenidən canlandırılmasıdır. Çünki torpağın əsl bərpası yalnız binaların tikilməsi ilə tamamlanmır; həmin torpaqda həyatın, mədəniyyətin, təhsilin, ailənin, uşaqların səsinin yenidən bərqərar olması ilə tamamlanır. Beləliklə, şəhidlərin fədakarlığı həyatın davamına çevrilir. Anım Gününün ən böyük paradoksu da budur: bu gün həm ölümü xatırlayırıq, həm də həyatın davamını düşünürük. Biz şəhidlərin yoxluğuna kədərlənirik, lakin onların uğrunda mübarizə apardıqları gələcəyin qurulduğunu görürük. Bir tərəfdə məzarlar, digər tərəfdə yenidən ucalan evlər; bir tərəfdə anaların göz yaşları, digər tərəfdə məktəb həyətlərində uşaqların səsi; bir tərəfdə keçmişin ağrısı, digər tərəfdə gələcəyin ümidi. Bu iki mənzərə bir-birinə zidd deyil. Əksinə, biri digərinin mənasını tamamlayır. Çünki şəhidlərin fədakarlığının əsl mənası həyatın davam etməsindədir. Anım Günü buna görə yalnız kədərin deyil, həm də həyatın, ümidin və məsuliyyətin günüdür. Bu gün Azərbaycan xalqı öz şəhidlərini yad edərkən əslində öz tarixinin qarşısında dayanır. Hər bir insan öz daxilində bir anlıq sükuta qərq olur və düşünür: bu torpağın qiyməti nədir, bu bayrağın mənası nədir, bu dövlətin gələcəyi üçün mən nə edə bilərəm? Bu sualların cavabları bizi fərdi məsuliyyətdən milli məsuliyyətə aparır. Çünki dövlət yalnız dövlət qurumlarından ibarət deyil; dövlət onun vətəndaşlarının gündəlik məsuliyyətindən, əməyindən, biliyindən, vicdanından və həmrəyliyindən də formalaşır. Şəhidlərimizin qəhrəmanlığının gələcəkdə yaşamasının ən etibarlı yolu da belə bir məsuliyyətli cəmiyyət qurmaqdır. Onların adlarını yaşatmaqla yanaşı, onların qoruduğu dəyərləri yaşatmaq lazımdır. Onların xatirəsini abidələrdə qorumaqla yanaşı, məktəblərdə, ailələrdə, kitablarda və ictimai şüurda yaşatmaq lazımdır. Onların qəhrəmanlığını yalnız mərasimlərdə deyil, gündəlik həyatımızın mənəvi davranışlarında davam etdirmək lazımdır. Çünki xatirənin ən güclü forması sözdə deyil, əməldədir. Bir xalq öz şəhidlərini yalnız göz yaşları ilə deyil, onların uğrunda can verdikləri gələcəyi qurmaqla da yad edir. Bu gələcəyin içində elm var, təhsil var, mədəniyyət var, güclü dövlətçilik var, insan ləyaqətinə hörmət var, milli birlik var, quruculuq var, doğma torpaqlarda təhlükəsiz və firavan həyat var. Bütün bunlar şəhidlərin xatirəsinin canlı davamıdır. Ona görə 27 sentyabr yalnız keçmişə baxdığımız tarix deyil. Bu gün həm də özümüzə baxdığımız gündür. Biz kimik, haradan gəlmişik, hansı sınaqlardan keçmişik və gələcəyə nə aparırıq? Bu sualların cavabında şəhidlərin xatirəsi dayanır. Onların adı bizim tariximizin ağrılı, lakin şərəfli səhifəsidir. Onların həyatı Vətən sevgisinin, fədakarlığın və insan iradəsinin nümunəsidir. Onların ailələri milli yaddaşımızın canlı daşıyıcılarıdır. Onların övladları isə gələcəyə uzanan ümid körpüləridir. Onların azad etdiyi torpaqlar isə xalqımızın tarixi yaddaşının coğrafi ifadəsidir. Bu səbəbdən Anım Günü illər keçdikcə öz əhəmiyyətini itirməyəcək. Əksinə, hər yeni nəsil bu tarixi yenidən dərk etdikcə onun mənası daha da zənginləşəcək. Bu günün şahidləri hadisəni xatirə kimi yaşayırsa, gələcək nəsillər onu tarix kimi öyrənəcək. Lakin həmin tarixin canlı qalması üçün bu günün həqiqətləri doğru, məsuliyyətli və insan talelərinə hörmətlə sənədləşdirilməlidir. Anım Gününün qan yaddaşı olması məhz bu mənada böyük məsuliyyətdir. Qan yaddaşı bizi keçmişə bağlayır, lakin bizi keçmişdə saxlamır. O, bizi gələcəyə aparır. Çünki şəhidlərimizin ruhuna ehtiram yalnız “unutmayacağıq” deməklə bitmir. Əslində “unutmayacağıq” sözünün davamı belə olmalıdır: onların əmanət etdiyi Vətəni qoruyacağıq, inkişaf etdirəcəyik, uşaqlarımıza sevdirəcəyik, tariximizi öyrədəcəyik, milli yaddaşımızı yaşadacağıq, cəmiyyətimizi daha məsuliyyətli və həmrəy görmək üçün öz payımıza düşəni edəcəyik. Anım Gününün ən böyük mənası da budur. Bu gün bizi yalnız keçmişin qarşısında deyil, gələcəyin qarşısında da məsul edir. Sentyabrın 27-si gələndə Azərbaycan yenidən öz tarixinin müqəddəs səhifələrindən birini açır. Bayraqlar dalğalanır, şəhid məzarları ziyarət olunur, dualar edilir, adlar çəkilir, sükut hökm sürür. Lakin o sükutun içində əslində böyük bir həyat hekayəsi danışılır: bir xalqın illərlə davam edən həsrəti, dövlətin siyasi iradəsi, ordunun qəhrəmanlığı, xalqın birliyi, şəhidlərin fədakarlığı və doğma torpaqlara qayıdış arzusu. Bu hekayənin ən ağrılı səhifələri şəhidlərin adlarıdır, ən qürurlu səhifələri isə onların uğrunda can verdikləri Vətənin azadlığıdır. Bu tarix bizə bir daha göstərir ki, xalqın yaddaşı yalnız keçmişin arxivi deyil, gələcəyin mənəvi xəritəsidir. Anım Günü həmin xəritədə müqəddəs bir istiqamət göstərir: unutma, düşün, dərk et və yaşat. Unutma ki, bu torpağın altında şəhidlərin əmanəti var. Düşün ki, həmin əmanət yalnız torpaq deyil, gələcəkdir. Dərk et ki, azadlığın və dövlətçiliyin qiyməti böyükdür. Yaşat ki, gələcək nəsillər bu tarixdən yalnız qürur deyil, həm də məsuliyyət götürsünlər. Və zaman keçdikcə bir həqiqət daha aydın görünəcək: bəzi tarixlər keçmişdə qalmır, onlar hər il yenidən doğulur. 27 sentyabr da belə tarixdir. O, hər il xalqın yaddaşında yenidən canlanır, şəhidlərin adları ilə yenidən səslənir, anaların dualarında yenidən yaşayır, uşaqların öyrəndiyi tarixə çevrilir, bayrağın kölgəsində yenidən ucalır. Çünki bu gün yalnız bir müharibənin başlanğıcını xatırlatmır; bu gün milli iradənin, dövlətçilik əzminin, xalq-ordu birliyinin, qəhrəmanlığın və uzun illər həsrətində olduğumuz torpaqlara qayıdışın yaddaşını yaşadır. Bu səbəbdən Anım Günü Azərbaycan xalqının qan yaddaşıdır. Bu yaddaş zamanın qarşısında dayanacaq qədər güclüdür. Bu yaddaş nəsilləri birləşdirəcək qədər müqəddəsdir. Bu yaddaş gələcəyi istiqamətləndirəcək qədər mənalıdır. Və bu yaddaş yaşadıqca şəhidlərimizin adları da yaşayacaq, onların əmanət etdiyi Vətən sevgisi də yaşayacaq, doğma torpaqlara qayıdışın sevinci də yaşayacaq, Azərbaycan xalqının birlik və həmrəylik ruhu da yaşayacaq. Çünki şəhidlər torpağa əmanət olunsalar da, onların adı torpağın altında qalmır; onlar xalqın yaddaşında, dövlətin tarixində, gələcək nəsillərin qəlbində yaşayırlar. Anım Günü isə həmin əbədi yaddaşın hər il yenidən danışdığı, sükutun belə tarix söylədiyi müqəddəs gündür.

AMİDTV.AZ

Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü