Təbiətin səsini eşidən və həmin səsi elm dili ilə cəmiyyətə çatdıran alim Könül Qafarbəyli

Spread the love

Post Views: 3

Dünyanın inkişaf tarixində elə elm sahələri vardır ki, onların əhəmiyyəti yalnız bu günlə deyil, həm də gələcəyin taleyi ilə ölçülür. Ekologiya və torpaqşünaslıq məhz belə elmlərdəndir. Çünki insan həyatının başlanğıcı da, davamı da torpaq və su ilə bağlıdır. Torpaq yalnız üzərində gəzdiyimiz məkan deyil, minilliklərin yaddaşını qoruyan canlı bir salnamədir. Su isə həyatın nəfəsidir. Bu iki böyük sərvətin qorunması və gələcək nəsillərə sağlam şəkildə ötürülməsi üçün çalışan alimlər cəmiyyət qarşısında xüsusi missiya daşıyırlar. Belə alimlərdən biri də biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Könül Əlisafa qızı Qafarbəylidir.
Alimin həyat yolu elmə sədaqətin, zəhmətin, məqsədyönlülüyün və vətənə xidmət hissinin parlaq nümunəsidir. Könül Qafarbəylinin fəaliyyətinə nəzər saldıqda görürük ki, burada yalnız elmi nailiyyətlər deyil, həm də təbiətə sonsuz sevgi, insanlara fayda vermək arzusu və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət hissi dayanır.
1982-ci il oktyabrın 7-də Bakı şəhərində dünyaya göz açan Könül Qafarbəyli hələ məktəb illərindən təbiət hadisələrinə böyük maraq göstərmişdir. Könül xanım üçün dağların əzəməti, meşələrin sirri, çayların axarı, torpağın rəngi və qoxusu sadəcə təbiət mənzərəsi deyil, öyrənilməsi vacib olan böyük bir kitab idi. Bu maraq zaman keçdikcə elmə çevrildi və gələcək peşə seçimini müəyyənləşdirdi.
2000-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Biologiya fakültəsinə qəbul olunması onun həyatında yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Universitet auditoriyalarında aldığı biliklər, laboratoriyalarda qazandığı təcrübə və müəllimlərinin elmi dünyagörüşü onun tədqiqatçı kimi formalaşmasına güclü təsir göstərdi. 2004-cü ildə bakalavr təhsilini uğurla başa vurduqdan sonra ekologiya sahəsində daha dərindən ixtisaslaşmaq məqsədilə magistratura təhsilini davam etdirdi. 2006-cı ildə “Ekologiya” ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə magistratura pilləsini bitirməsi onun elmi potensialının ilk ciddi göstəricilərindən biri oldu.
Elm sonsuz bir üfüqə bənzəyir. Hər bir zirvəyə çatdıqca qarşıda yeni zirvələr görünür. Magistr təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun əyani aspiranturasına qəbul olunaraq özünü tamamilə elmi fəaliyyətə həsr etdi.
Aspirantura illəri onun həyatının ən məhsuldar və məsuliyyətli dövrlərindən biri olmuşdur. Azərbaycanın zəngin təbiət kompleksləri, nadir flora və fauna ehtiyatları ilə seçilən İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu və Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığında apardığı geniş tədqiqatlar nəticəsində torpaqların ekoloji vəziyyəti, onların məhsuldarlıq potensialı və antropogen təsirlərə davamlılığı barədə mühüm elmi nəticələr əldə etmişdir.
Bu araşdırmalar sadəcə statistik göstəricilər və laborator analizlərdən ibarət deyildi. Alim təbiətin öz dili ilə danışan torpaqlarını öyrənir, onların keçmişini araşdırır və gələcəyi haqqında elmi proqnozlar verirdi. Hər torpaq nümunəsi onun üçün bir tarix kitabı, hər analiz isə təbiətin insanlara göndərdiyi mesaj idi.
2011-ci ildə “İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu və Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığı torpaqlarının ekoloji qiymətləndirilməsi” mövzusunda biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiyasını uğurla müdafiə etməsi uzun illərin zəhmətinin məntiqi nəticəsi oldu. Bu elmi iş Azərbaycanda qorunan ərazilərin torpaq-ekoloji vəziyyətinin öyrənilməsi istiqamətində mühüm elmi yeniliklər ortaya qoydu.Böyük Qafqazın cənub ətəklərində, buludların dağların zirvəsi ilə pıçıldaşdığı yerdə elə bir coğrafiya var ki, bura sanki zamanın toxuna bilmədiyi bir təbiət məbədidir. Qax rayonunun bərəkətli ağuşunda yerləşən İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu və Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığı, sadəcə xəritədə çəkilmiş sərhədlər deyil,bura torpağın canlandığı, suyun nəğməyə çevrildiyi və meşələrin yer kürəsinin ağciyərləri kimi döyündüyü bir ekoloji möcüzədir.
Bu torpaqların ekoloji qiymətləndirilməsi, quru rəqəmlərin deyil, təbiətin minillik yaddaşının, onun varlıq və yoxluq mübarizəsinin elmi və bədii dillə ifadəsidir.İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu , insanın ayaq saxlamalı, təbiətin qarşısında baş əyməli olduğu bir toxunulmazlıq vahəsidir. 13 min hektardan çox ərazidə fıstıq və vələs ağaclarının qüdrətli çətirləri altındakı torpaq, əsl ekoloji möcüzə laboratoriyasıdır. Burada payızın tökdüyü hər yarpaq, çürüyən hər budaq torpağın dərinliklərinə hoparaq onu zənginləşdirir. Humus (çürüntü) qatı bəzi yamaclarda 8%-dən çoxdur. Bu, torpağın “qara qızılıdır”. İnsan əlinin dəymədiyi bu torpaqlar, biomüxtəlifliyin genetik fondunu qoruyan ən təhlükəsiz beşikdir.Kəskin maili dağ relyefində torpağı yerində saxlayan, onun sellərlə axıb getməsinə imkan verməyən şey ağacların kök sistemidir. Ekoloji qiymətləndirmə göstərir ki, qoruğun sıx meşə örtüyü olmasaydı, hər il minlərlə ton münbit torpaq Kürmükçayın hiddətli sularına qərq olardı. Bura, təbiətin öz-özünü eroziyadan qoruma sənətinin ən mükəmməl nümunəsidir.Qoruğun sərt sükutunu tamamlayan, daha geniş əraziyə yayılmış Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığı isə fərqli bir fəlsəfəyə malikdir. Bura dinamik bir keçid zonası, canlıların sığınacağı və miqrasiya dəhlizidir. Dağ-çəmən torpaqlarından allüvial-çəmən torpaqlarına doğru uzanan bu zolaq, ekoloji tarazlığın ən həssas tərəzisidir. Yasaqlığın torpaqları üzərində bitən zəngin subalp və alp çəmənlikləri nadir heyvan növlərinin (maralların, dağ keçilərinin) qidalanma bazasıdır. Torpağın məhsuldarlığı birbaşa faunanın zənginliyinə təsir edir. Yasaqlıq rejimində müəyyən tənzimlənən insan fəaliyyətinə icazə verildiyi üçün bura ekoloji monitorinqin əsas mərkəzidir. Heyvanların otarılması, ekoturizm yolları torpaq üzərində müəyyən yük yaradır. Elmi qiymətləndirmələr göstərir ki, yasaqlıq torpaqlarında antropogen (insan) təzyiqi nəzarətdə saxlamaq, yaşıl örtüyün “keçəlləşməsinin” və bərkiməsinin (deqradasiyanın) qarşısını alan ən mühüm amildir.
Alimin fəaliyyətinin diqqətçəkən cəhətlərindən biri də onun elmi tədqiqatları pedaqoji fəaliyyətlə paralel şəkildə davam etdirməsidir. Könül xanım, Bakı Dövlət Universitetində ekologiya, torpaqşünaslıq, torpaqların ekologiyası kimi mühüm fənləri tədris edərək yüzlərlə tələbənin elmi dünyagörüşünün formalaşmasına töhfə vermişdir.Əsl müəllim yalnız bilik ötürən insan deyil, düşünməyi öyrədən şəxsdir. Könül Qafarbəyli də auditoriyalarda tələbələrə sadəcə mövzular izah etməmiş, onlarda təbiətə qarşı məsuliyyət hissi formalaşdırmışdır. Alimin dərslərində torpaq sadəcə təbii resurs deyil, xalqın milli sərvəti, ekologiyanın əsas dayağı və həyatın təməli kimi təqdim olunmuşdur.
2010-cu ildən etibarən AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlaması onun elmi karyerasında yeni mərhələ açdı. Kiçik elmi işçidən laboratoriya müdirliyinə qədər yüksəlməsi elmi biliyin, peşəkarlığın və idarəçilik bacarığının vəhdətinin nəticəsi idi.
Torpaqların aqroekologiyası və bonitirovkası sahəsində apardığı tədqiqatlar Azərbaycanın torpaq ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu tədqiqatlarda alim torpağın məhsuldarlığını müəyyən edən amilləri, ekoloji riskləri və mühafizə tədbirlərini kompleks şəkildə araşdırmışdır.
2016-cı ildə “Ekologiya” ixtisası üzrə dosent elmi adını alması onun elmi-pedaqoji fəaliyyətinə verilən yüksək qiymət idi. Lakin əldə olunan uğurlar yeni məqsədlərə doğru hərəkəti dayandırmadı. Əksinə, alim doktorantura səviyyəsində daha geniş miqyaslı tədqiqatlara başladı.
Şəki-Zaqatala kadastr rayonu torpaqlarının ekoloji qiymətləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi elmi araşdırmalar Azərbaycanın müxtəlif təbii-coğrafi zonalarının ekoloji vəziyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu tədqiqatlar regionun torpaq potensialının qiymətləndirilməsi, kənd təsərrüfatının inkişaf perspektivlərinin müəyyənləşdirilməsi və ekoloji təhlükəsizlik məsələlərinin həlli üçün elmi əsaslar yaratmışdır.
2019-cu ildən Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində fəaliyyətə başlaması Könül Qafarbəylinin elmi-pedaqoji fəaliyyətində yeni istiqamət açdı. Su Təsərrüfatı və Mühəndis Kommunikasiya Sistemləri fakültəsində ekologiya, torpaqşünaslıq və meliorasiya sahələri üzrə dərs deməsi mühəndislik elmləri ilə ekologiyanın inteqrasiyasına mühüm töhfə verdi.
Müasir dünyada ekoloji problemlər yalnız bioloqların və ya ekoloqların deyil, bütün mühəndislərin, iqtisadçıların və idarəçilərin diqqət mərkəzində olmalıdır. Dosent Könül Qafarbəyli məhz bu ideyanı tələbələrinə aşılamaqla gələcəyin ekoloji düşüncəli mütəxəssislərinin yetişməsinə xidmət edir.
Onun tədris etdiyi “Torpaqşünaslıq”, “Çətin yuyulan torpaqların meliorasiyası”, “Torpaqların eroziyası və mühafizəsi”, “Torpaqların meliorasiyası, rekultivasiyası və ekoloji əsasları” kimi fənlər müasir dövrün ən aktual problemlərinin elmi həllinə istiqamətlənmişdir.Yer üzünün ən qədim, ən sadiq və ən sirli varlığı torpaqdır. İnsanlıq tarixi onun üzərində yazılıb, həyat onun bərəkəti ilə mayalanıb. Lakin torpaq sadəcə üzərində gəzdiyimiz sarsılmaz zəmin deyil, nəfəs alan, bəzən xəstələnən, bəzən küsən, amma doğru toxunuşla yenidən can tapan nəhəng bir canlı orqanizmdir. Bu müqəddəs varlığın elmi sirlərini gənc nəslə aşılamaq, onu qorumağın yollarını bir sənətkar dəqiqliyi ilə öyrətmək isə xüsusi bir fədakarlıq tələb edir. Bu fədakarlığın, elmi təfəkkürün və pedaqoji məharətin tədris prosesindəki parlaq təcəssümü Könül xanımın rəhbərlik etdiyi elmi-tədris axını, onun özünəməxsus “elm qatarı”dır.
Könül xanımın auditoriyası quru mühazirələrin deyil, torpağın dilini öyrənən gələcək alimlərin, ekoloqların və mühəndislərin yetişdiyi bir bilik məbədidir. Onun tədris proqramının əsas sütunlarını təşkil edən dörd fundamental sahə, əslində təbiətin dirçəliş manifestidir.Hər bir elmi səyahət onun əlifbasını öyrənməklə başlayır. Könül xanımın tədris prosesində “Torpaqşünaslıq” fənni sadəcə süxurların, mineralların və humus qatının kimyəvi tərkibini öyrətmək demək deyil. Bu, tələbələrə torpağın nəbzini tutmağı öyrətməkdir.Mühazirələrdə torpağın profilləri, onun mexaniki tərkibi və bioloji aktivliyi elə bir bədii dillə təhlil olunur ki, tələbələr mikroskop altında görünən hər bir qum dənəciyinin, hər bir mikroorqanizmin bəşəriyyət üçün daşıdığı mühüm missiyanı dərk edirlər. Bu fənn gənclərə torpağın bir vətən, bir ruzi mənbəyi və canlı bir sistem olduğunu anladan ilk fundamental addımdır.Təbiət hər zaman ideal şərait təqdim etmir. Bəzən şorlaşmış, gilli, su keçirməyən və bərkimiş torpaqlar insanın qarşısına böyük bir sədd kimi çıxır. Könül xanım “Çətin yuyulan torpaqların meliorasiyası” dərsində tələbələrini bir növ “torpaq həkimi” kimi yetişdirir.
Ağır, çətin mənimsənilən torpaqların strukturunun yaxşılaşdırılması, zərərli duzların kənarlaşdırılması prosesi tədrisdə mürəkkəb riyazi və kimyəvi formullarla yanaşı, əyani təcrübələrlə canlandırılır.Tələbələr öyrənirlər ki, insanın elmi iradəsi və düzgün mühəndislik hesabatları ən inadkar, ən çətin yuyulan torpaqları belə bərəkətli bir vahəyə çevirməyə qadirdir.
Könül xanımın tədris qatarının ən həyəcanlı və eyni zamanda ən həssas dayanacaqlarından biri “Torpaqların eroziyası və mühafizəsi” fənnidir. Eroziya – torpağın səssiz fəryadıdır, küləyin və suyun amansız təsiri ilə münbit qatın yuyulub yox olmasıdır.”Bir santimetr münbit torpaq qatının yaranması üçün təbiətə yüzlərlə il zaman lazımdır, lakin insan səhlənkarlığı və ya təbiətin qəzəbi onu bir neçə dəqiqədə yuyub apara bilər.”
Könül xanım bu dərslərdə tələbələrinə təkcə eroziya tiplərini (külək, su, irriqasiya eroziyası) öyrətmir,bu yaraların qarşısını alacaq aqromeşəmeliorasiya üsullarını, terraslaşdırmanı və canlı bitki qalxanlarının yaradılmasını tədris edir. Bu, tələbələrdə torpağa qarşı mənəvi bir cavabdehlik hissi formalaşdırır.
Sənaye fəaliyyəti, mədənlər, tikinti və texnoloji tərəqqi bəzən torpaqları tanınmaz hala salır, onları “texnogen səhralara” çevirir. Tədris proqramının zirvə nöqtəsi olan “Torpaqların meliorasiyası, rekultivasiyası və ekoloji əsasları” fənni isə təbiətə ikinci həyatın verilməsi elmidir.
Könül xanımın rəhbərliyi ilə tələbələr pozulmuş torpaqların bərpası (rekultivasiyası) layihələrini hazırlayırlar. Bu proses iki əsas mərhələdə tədris olunur:Torpaq relyefinin hamarlanması, toksik qatların kənarlaşdırılması və münbit layın yenidən əraziyə sərilməsi. Torpağın mikrobioloji mühitini bərpa edəcək bitki örtüyünün seçilməsi və yaşıl həyatın geri qaytarılması.
Bu fənn, ekoloji tarazlığın qorunmasının elmi əsaslarını tələbələrin təfəkkürünə bir qızıl qayda kimi həkk edir.
Könül Qafarbəyli elmi rəhbər kimi də məhsuldar fəaliyyət göstərir. Gənc tədqiqatçıların yetişdirilməsi, onların elmi fəaliyyətə cəlb olunması və yeni nəslin formalaşdırılması istiqamətində mühüm işlər görür. Könül xanımın rəhbərliyi altında aparılan tədqiqatlar ölkənin aqroekoloji problemlərinin həllinə yönəlmişdir.
2023-cü ildə doktorant üçün elmi rəhbər təyin olunması və Ağdam rayonunun işğaldan azad olunmuş ərazilərinin aqroekoloji təhlili mövzusunda tədqiqatlara rəhbərlik etməsi alimə göstərilən etimadın göstəricisidir. Bu tədqiqatlar yalnız elmi deyil, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki ,işğaldan azad edilmiş torpaqların aqroekoloji vəziyyətinin öyrənilməsi onların bərpası və səmərəli istifadəsi üçün mühüm əsas yaradır.Otuz ilə yaxın bir dövrdə səssiz fəryadla öz doğma sakinlərini gözləyən Qarabağ torpağı məhz belə bir müqəddəs amaldır. Bu gün Azərbaycan xalqı öz tarixi torpaqlarına “Böyük Qayıdış”ın möhtəşəm dastanını yazır. Lakin bu qayıdış yalnız insanların fiziki olaraq o yerlərə köçməsi ilə tamamlanmır, bu müqəddəs missiyanın ən fundamental, ən kövrək və eyni zamanda ən strateji cəbhəsi Elmin Böyük Qayıdışıdır. Çünki otuz il boyunca hərbi ekosidə məruz qalan, minalarla zəhərlənən və ağır yaralar alan Qarabağ torpağının yenidən canlanması, onun nəbzinə elmi təfəkkürün toxunmasını tələb edir.Müasir dövrdə işğaldan azad edilmiş ərazilərin aqroekoloji bərpası sadəcə bir kənd təsərrüfatı layihəsi deyil; bu, qlobal iqlim dəyişikliyi fonunda regionun ekoloji təhlükəsizliyini sığortalayan bəşəri və milli bir qəhrəmanlıqdır.
Otuz illik işğal dövrü Qarabağın təkcə şəhər və kəndlərini viran qoymadı, həm də onun canlı orqanizmi olan torpaq və su resurslarını amansız bir dağıntıya məruz qoydu. Ağdamın vaxtilə bərəkət rəmzi olan düzənlikləri, Füzulinin, Cəbrayılın allüvial-çəmən və qəhvəyi dağ-meşə torpaqları tank tırtılları altında əzildi, yanğınlarla qarsıldı və ən pisi – milyonlarla bədxah minaların zəhərli ağuşuna məhkum edildi.
Mina yalnız insan həyatına qəsd edən bir silah deyil; o, həm də torpağın bağrına yeridilmiş toksik bir bəladır. Partlayışlar zamanı torpağın münbit qatı (humus) parçalanır, ağır metallar və kimyəvi birləşmələr onun dərin qatlarına hoparaq mikrobioloji mühiti məhv edir. Torpaq nəfəs almağı dayandırır, “küsur” və vaxtilə bərəkət saçan tarlalar texnogen səhralara çevrilir.
Məhz bu məqamda Azərbaycan elmi, onun fədakar torpaqşünas və ekoloq alimləri bir “torpaq həkimi” kimi meydana atılırlar. Minalardan təmizlənən hər bir qarış torpaq dərhal elmi laboratoriyaların masasına köçürülür. Alimlərin apardığı kompleks aqroekoloji analizlər torpağın yaralarını sağaltmaq üçün ilk və ən mühüm addımdır. Qarabağda tətbiq olunan elmi yanaşmalar təkcə lokal çərçivədə qalmır, həm də qlobal “Ağıllı Kənd” (Smart Village) və “Yaşıl Enerji” zonası konsepsiyalarına inteqrasiya olunur. Xüsusilə Ağdam rayonunun işğaldan azad edilmiş geniş düzənliklərində aparılan aqroekoloji təhlillər bütövlükdə regionun gələcək kənd təsərrüfatı xəritəsini cızır.
Müasir coğrafi informasiya sistemləri (CİS) və peyk texnologiyaları vasitəsilə torpaqların rütubət balansı, eroziya təhlükəsi və şorlaşma meylləri kosmosdan monitorinq edilir. Alimlər laboratoriyalarda bərpa etdikləri mikroorqanizm kulturalarını torpağa daxil edərək, onun minillik yaddaşını, təbii çürüntü (humus) qatını yenidən aktivləşdirirlər. Beləliklə, elm torpağın bağrındakı ölüm toxumlarını (minaları) həyat rəmzinə (yaşıl sünbüllərə) çevirir.
Ağır və çətin yuyulan torpaqların meliorasiyası istiqamətində tətbiq edilən mühəndis-ekoloji üsullar isə regionun su resurslarından, o cümlədən Tərtərçay, Xaçınçay və Köndələnçayın sularından qənaətlə və elmi əsaslarla istifadə edilməsinə şərait yaradır. Bu, post-münaqişə dövründə su təhlükəsizliyinin təmin olunmasında Azərbaycan elminin dövlətə verdiyi ən böyük strateji töhfədir.
Qarabağ torpağının elmi təməllərlə dirçəldilməsi həm də gənc nəslin təfəkküründə böyük bir ekoloji inqilab yaradır. Universitet auditoriyalarında, laboratoriya masaları arxasında bu gün gənc mütəxəssislər, ekoloqlar və mühəndislər yetişir. Onlar torpağı sadəcə bir resurs kimi deyil, millətin qorunmalı olan genetik fondu və milli sərvəti kimi sevməyi öyrənirlər.
Azərbaycan alimlərinin Qarabağda həyata keçirdiyi bu genişmiqyaslı aqroekoloji bərpa işləri, bu gün beynəlxalq akademik mühitin, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) qlobal ekoloji proqramlarının da diqqət mərkəzindədir. Çünki post-hərbi zonaların ekoloji reabilitasiyası sahəsində Azərbaycanın formalaşdırdığı elmi model, dünyada bənzəri az tapılan bir təcrübə mərkəzinə çevrilməkdədir.
Alimin elmi irsində beynəlxalq əməkdaşlıq da xüsusi yer tutur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən layihələrdə ətraf mühit üzrə yerli məsləhətçi kimi fəaliyyəti onun beynəlxalq səviyyədə tanınan mütəxəssis olduğunu göstərir. Bu layihələr vasitəsilə ekoloji təhlükəsizlik, davamlı inkişaf və yaşıl iqtisadiyyat istiqamətində mühüm nəticələr əldə edilir.Onun 84-dən çox elmi əsərinin müxtəlif ölkələrdə nəşr olunması, nüfuzlu beynəlxalq bazalarda indekslənən jurnallarda məqalələrinin dərc edilməsi Azərbaycan elminin beynəlxalq aləmdə tanıdılmasına mühüm töhfədir.Dünyada elə bir möcüzəli qüvvə var ki, o, insan zəkasının hüdudlarını aşaraq coğrafi sərhədləri, fərqli dilləri və məsafələri bir anda yox edir. Bu qüvvə elmdir. Həqiqi elmi fədakarlıq dörd divar arasında, sakit laboratoriya künclərində mayalansa da, onun işığı mütləq dünya arenalarına, qlobal kürsülərə boylanır. Onun auditoriyalarda gənc zəkaları nurlandıran pedaqoji ustalığı, bu gün həm də dünya elminin ən nüfuzlu mərkəzlərindən ehtiramla eşidilən uca bir səsə çevrilmişdir.
Almaniyada ingilis dilində çap olunmuş “The Ecological Evaluation of the Soils in the İlisu Nature Reserve” monoqrafiyası isə alimin elmi fəaliyyətinin beynəlxalq miqyasda qəbul olunduğunu təsdiqləyən mühüm əsərlərdən biridir.Könül xanım öz tədqiqatları ilə sübut etdi ki, həqiqi və dərin elm heç vaxt lokal çərçivədə qala bilməz. Könül Qafarbəylinin İlisu qoruğunun çətin keçilən relyefində, palçıqlı cığırlarında, laboratoriya masalarının arxasında mikroskop qarşısında keçirdiyi illər, bu gün xarici universitetlərin kitabxanalarında, beynəlxalq simpoziumlarda yüksək ehtiramla qarşılanır. Alim hər bir araşdırması ilə Azərbaycan torpağının səsini dünyaya yayan elmi bir elçidir.
Bu möhtəşəm beynəlxalq uğur, eyni zamanda onun tədris prosesinə də silinməz bir möhür vurur. Auditoriyada tələbələrinin qarşısına çıxanda onlara təkcə yerli dərsliklərin çərçivəsini deyil, qlobal elmin ən son tendensiyalarını aşılayan Könül xanım, öz şəxsi təcrübəsi ilə gələcəyin gənc azərbaycanlı alimlərinə böyük bir cığır açır. O, gənclərə elmin sərhəd tanımadığını, azərbaycanlı bir qadın alimin imzasının Almaniyadan tutmuş dünyanın ən böyük akademik mərkəzlərinə qədər hər yerdə ehtiramla qəbul edildiyini əyani şəkildə nümayiş etdirir.
Bu gün dosent Könül Qafarbəyli yalnız elm adamı deyil. O, torpağın ekoloji dəyərini cəmiyyətə çatdıran maarifçi, gənclərin yoluna işıq tutan müəllim, yeni ideyaların təşəbbüskarı olan təşkilatçı və təbiətin gələcəyi naminə çalışan vətəndaşdır.
Alimin həyat yolu göstərir ki, elm yalnız laboratoriyalarda aparılan araşdırmalar deyil. Elm həm də vətənə xidmət, təbiəti qorumaq, gələcək nəsillərin rifahı üçün çalışmaq deməkdir. Könül Qafarbəylinin fəaliyyəti bu həqiqətin canlı təcəssümüdür.
Torpağın yaddaşını oxuyan, təbiətin səsini eşidən və həmin səsi elm dili ilə cəmiyyətə çatdıran alimlər həmişə yaşayırlar. Çünki, onların yaratdıqları bilik sərvəti zamanın sərhədlərini aşaraq gələcəyə yol açır. Hər bir böyük elmi yolçuluq bəşəriyyətə və doğma torpağa xidmət amalı ilə başlayır. Könül xanımın vətən torpağının hər zərrəsinə elmin işığı ilə bəxş etdiyi ikinci həyat, bu gün qlobal iqlim dəyişikliyinin yaratdığı ekoloji sınaqlar qarşısında ən güclü elmi sipərə çevrilmişdir. Onun rəhbərliyi və gərgin əməyi sayəsində ərsəyə gələn fundamental araşdırmalar, sadəcə bu günümüzün ekoloji tarazlığını qorumur, həm də gələcək nəsillərin dayanıqlı və sağlam inkişaf perspektivlərinin möhkəm təməlini qoyur.
İqlim dəyişikliyinin planetimizi sarsıtdığı bir dövrdə, torpaqlarımızın ekosistemini qorumaq, regional su və karbon balansını elmi əsaslarla tənzimləmək bəşəri bir qəhrəmanlıqdır. Könül xanım öz yüksək səviyyəli xidmətləri, beynəlxalq arenada əks-səda doğuran monoqrafiyaları və yetişdirdiyi gənc elm fədailəri ilə bu missiyanı ən ali zirvəyə daşımışdır. Azərbaycan elminin adını dünya miqyasında ucaldan, torpağımızın hər qarışını elmi təfəkkürün gücü ilə sığortalayan dəyərli alimimizə bu fədakar və şərəfli fəaliyyətindən dolayı dərin təşəkkürümüzü bildiririk.
İnanırıq ki, Könül xanımın rəhbərlik etdiyi elmi yaradıcılıq qatarı bundan sonra da yeni-yeni zirvələri fəth edəcək, onun açdığı beynəlxalq cığırlar qlobal ekoloji problemlərin həllinə işıq saçacaqdır.
Bu müqəddəs və şərəfli yolda hörmətli alimimizə tükənməz enerji, möhkəm cansağlığı və gələcək elmi-pedaqoji fəaliyyətində daha parlaq zəfərlər, bol-bol nailiyyətlər arzulayırıq! Qoy elminizin işığı və vətən torpağına olan sonsuz sevginiz gələcək layihələrinizin hər birində yolunuzu hər zaman aydınlatsın!