17
Tarixin yaddaşı yalnız hadisələrlə deyil, şəxsiyyətlərlə də yazılır. Bu mənada Azərbaycan xalqının XX əsrdə qazandığı ən böyük tarixi üstünlüklərdən biri onun taleyində müstəsna rol oynamış dahi lider Heydər Əliyevin varlığıdır. Onun siyasi fəaliyyəti yalnız dövlət quruculuğu ilə məhdudlaşmamış, eyni zamanda milli-mənəvi irsin qorunması, mədəniyyət və incəsənətin inkişafı sahəsində də dərin və çoxşaxəli izlər buraxmışdır.Heydər Əliyev sənətkara yanaşmada yeni bir məktəb yaratdı. O, yaradıcı insanı dövlətin ən qiymətli aktivi hesab edirdi. Yazıçılar Birliyinin qurultaylarında, teatr premyeralarında, rəssam emalatxanalarında onun varlığı sənətkara özünəinam bəxş edirdi.
Ulu Öndər sənət adamları ilə bir dildə danışmağı bacarırdı. Çünki o, musiqinin notunu da, rəsmin rəngini də, sözün qüdrətini də dərindən hiss edən böyük bir intellekt sahibi idi. Rəşid Behbudovun səsi, Qara Qarayevin musiqisi, Fikrət Əmirovun simfoniyaları, Tahir Salahovun fırçası Heydər Əliyevin dövlətçilik konsepsiyasında Azərbaycanı dünyaya tanıdan ən uca minbərlər idi.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə mədəniyyət sadəcə bir sahə deyil, dövlət siyasətinin ideoloji dayaqlarından birinə çevrildi. O, yaxşı anlayırdı ki, xalqı xalq edən onun dili, ədəbiyyatı, musiqisi, adət-ənənələri və tarixidir. Məhz buna görə də milli-mənəvi dəyərlərin qorunması onun siyasətinin mərkəzində dayanırdı. Azərbaycan dili dövlət dili kimi möhkəmləndirildi, klassik ədəbiyyatın, folklorun və milli düşüncə sisteminin yaşadılması üçün ardıcıl addımlar atıldı.
Onun təşəbbüsü ilə incəsənət adamlarına göstərilən diqqət və qayğı yeni yaradıcılıq mühitinin formalaşmasına səbəb oldu. Yazıçılar, şairlər, bəstəkarlar, rəssamlar və teatr xadimləri dövlət tərəfindən dəstəklənir, onların əsərləri yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq səviyyədə də tanıdılırdı. Bu, bir tərəfdən milli mədəniyyətin inkişafına təkan verirdisə, digər tərəfdən Azərbaycanın dünya mədəniyyət xəritəsində layiqli yer tutmasına şərait yaradırdı.Məhz buna görə də dövlətin bu yaradıcı qüvvəyə göstərdiyi diqqət və qayğı hər bir dövrdə mədəni inkişafın əsas şərtlərindən biri kimi çıxış edir.
Azərbaycanın mədəni inkişaf tarixində bu istiqamət xüsusilə Heydər Əliyev dövründə sistemli və məqsədyönlü xarakter almışdır. Onun rəhbərliyi ilə yaradıcı ziyalıların fəaliyyəti dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildi. Bu yanaşma təsadüfi deyildi, çünki o, yaxşı anlayırdı ki, mədəniyyətin inkişafı yalnız maddi resurslarla deyil, eyni zamanda mənəvi dəstək, etimad və diqqətlə mümkündür.
Yazıçı və şairlərin qələmi ilə yazılan əsərlər milli düşüncənin aynasına çevrilir. Onların yaratdığı obrazlar, ifadə etdiyi ideyalar cəmiyyətin intellektual səviyyəsini yüksəldir, insanlarda milli qürur hissini gücləndirir. Dövlət tərəfindən göstərilən dəstək bu yaradıcı prosesin daha da zənginləşməsinə, yeni mövzuların və janrların meydana çıxmasına şərait yaradırdı. Ədəbiyyat artıq yalnız fərdi yaradıcılıq sahəsi deyil, milli ideologiyanın mühüm daşıyıcısına çevrilirdi.
Bəstəkarların və musiqiçilərin fəaliyyəti isə milli ruhun ən emosional ifadə forması kimi çıxış edirdi. Musiqi sərhəd tanımır dilləri, coğrafiyaları aşaraq insanları birləşdirir. Azərbaycan musiqisinin, xüsusilə muğamın və klassik bəstələrin beynəlxalq səviyyədə təqdim olunması, ölkənin mədəni imicinin formalaşmasında mühüm rol oynayırdı. Dövlət dəstəyi nəticəsində bu sənət nümunələri dünya səhnələrinə çıxaraq Azərbaycanın zəngin mədəni irsini tanıdırdı.
Rəssamların fırçası isə tarixi və müasirliyi rənglər vasitəsilə danışdırırdı. Onların yaratdığı əsərlər milli koloritin, həyat tərzinin və estetik dəyərlərin vizual ifadəsinə çevrilirdi. Sərgilərin təşkili, qalereyaların fəaliyyəti və beynəlxalq layihələrdə iştirak bu sənətin inkişafına yeni nəfəs verirdi. Rəssamlıq artıq yalnız daxili auditoriya üçün deyil, qlobal sənət məkanında sözünü deyən bir sahəyə çevrilmişdi.
Xalçaçılıq Azərbaycan xalqının vizit vərəqi olmaqla yanaşı, həm də təsviri sənətimizin ən qüdrətli nümayəndələrinin yaradıcılıq laboratoriyası olmuşdur. Xalça festivalları sadəcə bir sənət nümayişi deyil, həm də rənglərin dili ilə yazılmış bir tarix dərsi kimidir.
Azərbaycan təsviri sənətinin korifeylərinin xalçaçılıq sənətinə gətirdiyi yeniliklər və bu sahədəki rolları haqqında bir neçə mühüm məqamı vurğulamaq yerinə düşər:
Xalça haqqında danışarkən ilk yada düşən sima Lətif Kərimovdur. O, Azərbaycan xalçasını sadəcə toxuculuq nümunəsi olmaqdan çıxarıb, onu elmi əsaslarla tədqiq edilən bir sənət sahəsinə çevirdi. Onun rəhbərliyi ilə hazırlanan xalça eskizləri riyazi dəqiqliklə bədii təxəyyülün vəhdətidir. O, xalçanı “oxumağı” bizə öyrədən sənətkardır.
Azərbaycanın görkəmli rəssamları Tahir Salahov, Səttar Bəhlulzadə, Mikayıl Abdullayev və Toğrul Nərimanbəyov kimi sənətkarlar xalçaçılığa yeni nəfəs gətiriblər.
Səttar Bəhlulzadənin mənzərələrindəki o lirik, impressionist rəng qamması xalçaların naxışlarına köçəndə sənət əsəri sanki canlanır.
Tahir Salahovun sərt üslubu və qrafik dəqiqliyi xalçanın kompozisiya quruluşuna müasirlik gətirmişdir.
Xalça festivallarında gördüyümüz o rəng zənginliyi təsadüfi deyil. Hər bir rəngin — al qırmızının, tünd göyün, zəfəranı sarının Azərbaycan rəngkarlıq məktəbində öz fəlsəfəsi var. Rəssamlarımızın xalça eskizlərində bu rənglər sadəcə dekorativ deyil, həm də emosional yük daşıyır. Festivalda bu ahəngin ön plana çıxması sənətin varisliyini göstərir.
Bu gün keçirilən festivallar sübut edir ki, Azərbaycan rəssamları xalçanı artıq “tablo-xalça” formatına gətiriblər. Müasir rəssamlar ənənəvi naxışları (buta, qollu-çiçi, əjdaha və s.) abstrakt formalarla birləşdirərək sənəti beynəlxalq müstəvidə daha cəlbedici edirlər.
Rəssamlıq artıq yalnız daxili auditoriya üçün deyil, qlobal sənət məkanında sözünü deyən bir sahəyə çevrilmişdi. Məhz bu vizual sənətin ən qədim və mürəkkəb forması olan xalçaçılıq isə Azərbaycan xalqının vizit vərəqinə çevrildi.Bu yaxınlarda mədəniyyətin beşiyi olan Bakıda xalça festivalı təşkil olunmuşdur ,bu həm də qədim toxuculuq ənənəmizin təntənəsi, həm də böyük fırça ustalarımızın bu sahədə qoyduğu silinməz izin nümayişidir. Rəssamların təxəyyülü olmasaydı, xalça sadəcə sənətkarlıq nümunəsi olaraq qalardı,məhz rəssam toxunuşu onu yüksək sənət müstəvisinə qaldırıb.
Teatr xadimləri isə canlı sənətin daşıyıcıları kimi cəmiyyətin sosial və mənəvi problemlərini səhnəyə gətirirdi. Teatr tamaşaları insanları düşündürür, tərbiyə edir, ictimai şüurun formalaşmasına təsir göstərirdi. Dövlət tərəfindən teatrların inkişafına verilən dəstək bu sənətin davamlılığını və yenilənməsini təmin edirdi.1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev parçalanmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalan Azərbaycanı həm də mədəniyyətin gücü ilə birləşdirdi. Müstəqillik illərində onun mədəniyyət siyasəti yeni bir missiya kəsb etdi: Azərbaycanı Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin qovuşduğu nadir mərkəz kimi dünyaya təqdim etmək.Əgər xalça bizim rəngli yaddaşımızdırsa, teatr xadimləri bu yaddaşın canlı səhnə ifadəçiləri kimi çıxış edirdilər
Azərbaycan muğamının bəşəri dəyər kimi qəbul edilməsi istiqamətində atılan strateji addımlar bizim mənəvi pasportumuzun dünyaya təqdimatı idi.
Müharibə şəraitində olan ölkədə muzeylərin qorunması, tarixi abidələrin restavrasiyası milli ləyaqət məsələsinə çevrildi.Prezident təqaüdlərinin təsis edilməsi, gənc istedadlara dövlət qayğısı sənətdə kəsilməzlik prinsipini təmin etdi.Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, daş yaddaşımız olan abidələr yox olsa, tarix saxtalaşdırılacaq. Möminə Xatun məqbərəsinin bərpası, Naxçıvanda Hüseyn Cavidin məqbərəsinin ucaldılması bu uzaqgörənliyin bariz nümunələridir.Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının 1300 illik, Məhəmməd Füzulinin 500 illik yubileylərinin beynəlxalq səviyyədə qeyd olunması xalqımızın qədimliyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Heydər Əliyevin mədəniyyət sahəsindəki fəaliyyəti statistik rəqəmlərlə deyil, bu gün dünyanı heyran qoyan Azərbaycan incəsənətinin əzəməti ilə ölçülür. O, bir dövlət xadimi kimi sübut etdi ki, ordu ölkənin sərhədlərini qoruyursa, mədəniyyət onun ruhunu və varlığını əbədiyyətə möhürləyir.
Bu gün Heydər Əliyev Fondunun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən nəhəng mədəniyyət layihələri Ulu Öndərin müəyyənləşdirdiyi strateji xəttin parlaq davamıdır. Azərbaycan mədəniyyəti hazırda özünün ən möhtəşəm dövrünü yaşayırsa, bu binanın hər daşında, hər sütununda Heydər Əliyev zəkasının və ürəyinin izi var.
Onun irsi bir xalqın özünə qayıdış, özünü dərk və dünya mədəniyyət ailəsinə bərabərhüquqlu üzv kimi daxil olma salnaməsidir.
Bütün bu istiqamətlərdə göstərilən diqqət və qayğı nəticəsində Azərbaycan mədəniyyəti yalnız milli çərçivədə qalmadı, beynəlxalq aləmdə də öz layiqli yerini tutdu. Mədəniyyətin qloballaşdığı bir dövrdə milli kimliyi qoruyaraq dünya ilə inteqrasiya etmək məhz bu siyasətin uğurlu nəticəsi idi. Azərbaycan sənətkarlarının əsərləri xarici ölkələrdə nümayiş etdirilir, festivallarda təqdim olunur və beynəlxalq mükafatlara layiq görülürdü.
Heydər Əliyevin mədəniyyət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də tarixi irsin qorunması idi. Onun rəhbərliyi ilə ölkənin müxtəlif bölgələrində yerləşən qədim abidələr bərpa olundu, muzeylər yenidən quruldu, teatr və kitabxanaların fəaliyyəti gücləndirildi. Bu addımlar sadəcə fiziki bərpa deyil, həm də milli yaddaşın dirçəldilməsi idi. Çünki hər bir abidə keçmişin səsi, tariximizin canlı şahididir.
Eyni zamanda, Heydər Əliyev Azərbaycanın zəngin mədəni irsinin beynəlxalq aləmdə tanıdılmasına xüsusi önəm verirdi. Onun təşəbbüsü ilə keçirilən mədəni tədbirlər, festivallar və sərgilər Azərbaycan incəsənətini dünyaya təqdim etdi. Bu siyasət nəticəsində milli musiqimiz, muğam sənətimiz, rəssamlıq və teatr məktəbimiz beynəlxalq miqyasda böyük maraq doğurdu.
Onun mədəniyyət xadimlərinə münasibəti isə ayrıca bir mərhələ təşkil edir. Heydər Əliyev sənət adamlarını yalnız yaradıcı şəxsiyyət kimi deyil, həm də milli ruhun daşıyıcıları kimi dəyərləndirirdi. Onların sosial rifahının yaxşılaşdırılması, fəxri adlar və mükafatlarla təltif olunması, yaradıcılıq üçün şərait yaradılması bu siyasətin bariz nümunəsidir.
Heydər Əliyevin mədəniyyət və incəsənət sahəsində həyata keçirdiyi siyasət Azərbaycanın milli kimliyinin qorunması və inkişafı baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. O, mədəniyyəti sadəcə keçmişin yadigarı kimi deyil, gələcəyin təminatı kimi görürdü. Bu baxış bu gün də öz aktuallığını qoruyur və Azərbaycanın mədəni inkişaf yoluna işıq tutur.
Bu gün müasir Azərbaycan mədəniyyətinin qazandığı uğurların təməlində məhz həmin uzaqgörən siyasət dayanır. Heydər Əliyevin yaratdığı mədəni irs siyasəti, əslində, bir xalqın özünü dərk etməsinin, tarixini yaşatmasının və gələcəyə inamla addımlamasının ən parlaq nümunəsidir.Onun yaratdığı mədəni irs siyasəti milli özünüdərk prosesinin sistemli və məqsədyönlü şəkildə formalaşdırılmasına xidmət edirdi. Bu siyasət bir tərəfdən xalqın minilliklər boyu formalaşmış dəyərlərini qoruyub saxlayır, digər tərəfdən isə həmin dəyərləri müasir dövrün tələbləri ilə uzlaşdıraraq yeni inkişaf mərhələsinə daşıyırdı. Beləliklə, mədəniyyət statik bir miras deyil, dinamik və yaşayan bir sistem kimi təqdim olunurdu.
“Heydər Əliyevin mədəniyyət strategiyası bu gün sadəcə keçmişin mirası deyil, həm də gələcəyin yol xəritəsidir. Onun müəyyənləşdirdiyi millilik, bəşərilik və varislik prinsipləri müasir Azərbaycanın mədəniyyət siyasətinin sarsılmaz sütunlarını təşkil edir. Bu siyasət xalqımıza öz milli kimliyini qoruyaraq qlobal dünyaya inteqrasiya etmək imkanı qazandırmış, mədəniyyətimizi dinamik və yaşayan bir sistemə çevirmişdir.
Bu gün Heydər Əliyev Fondunun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən nəhəng layihələr bu strateji xəttin parlaq davamıdır. Azərbaycan mədəniyyəti hazırda özünün ən möhtəşəm dövrünü yaşayırsa, bu binanın hər daşında və mənəvi sütununda Ulu Öndərin zəkasının izi var.
Ulu Öndərin müəyyənləşdirdiyi bu yol, bizi mənəvi bütövlüyümüzü və tarixi yaddaşımızı qoruyaraq işıqlı gələcəyə aparan ən etibarlı yoldur. Onun irsi bir xalqın özünə qayıdış və dünya mədəniyyət ailəsinə bərabərhüquqlu üzv kimi daxil olma salnaməsidir.”
Biz bu gün iftixarla deyə bilərik ki, Azərbaycan mədəniyyəti öz intibahını məhz Heydər Əliyevin sarsılmaz iradəsi və sənətə olan sonsuz sevgisi sayəsində qorumuş və inkişaf etdirmişdir.
Ulu Öndərin müəyyənləşdirdiyi bu yol, bizi mənəvi bütövlüyümüzü qoruyaraq gələcəyə aparan ən işıqlı yoldur.
AMİDTV.AZ
Mehriban Alışova Rəssam , İctimai xadim
