Azərbaycanın səhnə fədaisi Xalq artisti Mehriban Zəki

Azərbaycanın səhnə fədaisi, obrazların daxili dünyasını sükutla belə fəth etməyi bacaran Xalq artisti Mehriban Zəki bu gün öz doğum gününü qeyd edir. Onun yaradıcılığı sadəcə aktyorluq sənəti deyil, həm də milli teatr və kino tariximizin intellektual və estetik səhifəsidir.
Azərbaycan teatr və kino sənətinin müasir mənzərəsində Mehriban Zəki adı xüsusi bir çəkiyə malikdir. Dekabrın 19-da dünyaya göz açan sənətkar, ötən illər ərzində yaratdığı   “Hər şey yaxşılığa doğru” – Kinoda ilk uğurlu addımlarından biri, “Küçələrə su səpmişəm” – İnsan taleyinin kədərli və bir o qədər də məğrur siması,”Düyün” – Psixoloji gərginliyin yüksək səviyyədə ötürülməsi. obrazlarla sübut etdi ki, aktyorluq sadəcə təqlid deyil, dərin fəlsəfi təfəkkür və ruhun mühəndisliyidir.Onun yaradıcılığı yalnız rolların ardıcıllığı deyil; estetik düşüncənin, psixoloji dərinliyin və milli mədəni yaddaşın sintezidir. Bu məqalə Mehriban Zəki fenomenini publisistik dinamika ilə elmi təhlilin qovşağında təqdim etməyi qarşıya məqsəd qoyur.Mehriban Zəki yaradıcılığının başlanğıcından etibarən sənətə yanaşmada yüksək məsuliyyət, rolun daxili məntiqinə sədaqət və etik estetikaya hörmət nümayiş etdirmişdir. Onun ifasında obraz, yalnız mətnin icrası deyil, psixoloji motivasiyanın ardıcıl açımı, davranışın sosial-kulturoloji kontekstlə uzlaşdırılmasıdır. Bu baxımdan aktrisanın səhnə praktikası Stanislavski məktəbinin psixoloji realizm prinsipləri ilə milli teatr ənənələrinin üzvi vəhdətini xatırladır.
Mehriban Zəkinin yaradıcılığı “Yuğ” Dövlət Teatrı ilə sıx bağlıdır. Vaqif İbrahimoğlu məktəbinin yetirməsi olması onun oyun tərzinə özünəməxsus “psixoloji daxili monoloq” estetikası qazandırıb. Onun ifasında biz personajın sadəcə zahiri hərəkətlərini deyil, onun şüuraltı qatlarını, tərəddüdlərini və varlıq ağrılarını görürük.
Kino sahəsində Mehriban xanım obrazın daxili statikasını ən kiçik mimika ilə çatdıra bilən nadir aktrisalardandır. Onun iştirak etdiyi ekran əsərləri beynəlxalq festivallarda yüksək qiymətləndirilib. Kamera ilə qurduğu münasibət, minimal ifadə vasitələri ilə maksimal mənanı çatdırmaq bacarığı ekran estetikası baxımından diqqətəlayiqdir. Onun kino rollarında qadın taleləri sosial reallıqların prizmasından keçərək universallaşır, milli kontekstdən çıxıb ümumbəşəri dəyərə çevrilir.
Mehriban Zəki həm də özünəməxsus səs tembri ilə tanınır. Onun səsləndirdiyi şeirlər, apardığı bədii qiraət gecələri sözün qüdrətini dinləyiciyə çatdıran bir körpü rolunu oynayır. O, sözü sadəcə tələffüz etmir, onu yaşayır və “səhnədəki səs” anlayışına akademik bir ciddiyyət gətirir.Xalq artisti adı Mehriban Zəkinin yaradıcılığında formal status deyil, ictimai etimadın sənətə verdiyi qiymətdir. O, mədəni missiyasını yalnız səhnə və ekranla məhdudlaşdırmır; milli dəyərlərin qorunması, qadın obrazının ləyaqətli və güclü təqdimatı, estetik zövqün formalaşdırılması kimi strateji istiqamətlərdə də təsir göstərir. Bu təsir mədəni yaddaşın davamlılığına xidmət edir.
“Mehriban Zəki səhnədə olarkən zaman sanki dayanır; o, tamaşaçını reallıqdan qoparıb mənəvi bir qatda özü ilə bərabər aparmağı bacaran sənətkardır.”
Dövlət tərəfindən Xalq artisti fəxri adına layiq görülməsi onun sənətinə verilən ən yüksək qiymətdir. Lakin Mehriban xanım üçün ən böyük mükafat hər zaman tamaşaçı sükutunun və alqışının harmoniyası olub. O, müasir Azərbaycan qadın aktrisa obrazını intellekt, zəriflik və peşəkarlıq müstəvisində birləşdirən bir simvoldur.
Bu gün doğum gününü qeyd edən böyük sənətkara möhkəm can sağlığı və yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!

AMİDTV.AZ

Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü