Elmə adanmış ömür: “Biokimya və İnsan Sağlamlığı”
Tibb elminin dərinliklərində və insan sağlamlığının keşiyində dayanan alimlərimizdən biri də Azərbaycan Tibb Universitetinin Biokimya kafedrasının baş müəllimi, fəlsəfə elmləri doktoru Firəngiz Eyvaz qızı Quliyevadır. Onun elmi və pedaqoji fəaliyyəti, həmçinin vətənpərvərlik mövqeyi, bir alim və vətəndaş kimi nümunəvi bir obraz yaradır.
Firəngiz Quliyevanın elmi fəaliyyətinin mərkəzində insan orqanizmində baş verən incə biokimyəvi proseslər və onların sağlamlıqla əlaqəsi dayanır. Onun əsas tədqiqat sahələrindən biri xronik böyrək çatışmazlığı ilə bağlıdır. Bu ağır patologiyadan əziyyət çəkən xəstələrin qanında baş verən biokimyəvi dəyişikliklərin və immunoloji göstəricilərin dərindən araşdırılması Firəngiz xanımın dissertasiya işinin əsasını təşkil etmişdir. Bu tədqiqatlar, xəstəliyin erkən diaqnostikası, gedişatının monitorinqi və müalicə strategiyalarının təkmilləşdirilməsi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. O, oksidativ stressin immun sistemə təsirini də araşdıraraq, böyrək çatışmazlığı zamanı orqanizmdə yaranan mürəkkəb mexanizmləri işıqlandırmışdır.
Firəngiz Quliyevanın tədqiqat maraqları bununla bitmir. O, Biokimya kafedrasının elmi istiqamətləri çərçivəsində müxtəlif mənşəli osteoporozlar zamanı xəstələrin qanında biokimyəvi dəyişikliklərin öyrənilməsi kimi mühüm mövzulara da toxunmuşdur. Sümüklərin zəifləməsi ilə nəticələnən bu geniş yayılmış xəstəliyin biokimyəvi markerlərini müəyyənləşdirmək, onun diaqnostika və müalicəsində yeni yollar açır. Eyni zamanda, müxtəlif patologiyalar zamanı antimikrob endogen peptidlərinin sekresiya səviyyəsində dəyişmə dinamikasının öyrənilməsi mövzusu da onun elmi portfelində xüsusi yer tutur. Bu peptidlər orqanizmin ilkin müdafiə xətti olaraq infeksiyalara qarşı mübarizədə mühüm rol oynayır və onların dinamikasının araşdırılması immun sistemin funksiyalarını daha dərindən anlamağa imkan verir.
Firəngiz Quliyeva təkcə təcrübəli bir tədqiqatçı deyil, həm də gənc nəslin yetişdirilməsində böyük rol oynayan bacarıqlı bir pedaqoqdur. Biokimya kafedrasının baş müəllimi kimi o, tələbələrə bu çətin, lakin son dərəcə vacib fənni öyrədir. Onun dərsləri təkcə nəzəri biliklərin ötürülməsi deyil, həm də tələbələrdə elmi təfəkkürün formalaşdırılmasına, analitik düşünmə bacarıqlarının inkişafına xidmət edir. Firəngiz xanımın rəhbərliyi altında gələcəyin həkimləri biokimyəvi proseslərin tibbdəki tətbiqini öyrənir, xəstəliklərin molekulyar səviyyədə başa düşülməsinə nail olurlar.
Firəngiz Quliyevanın Tədqiqat Mövzularında İzi: Osteoporoz və Antimikrob Peptidlər
Azərbaycan Tibb Universitetinin Biokimya kafedrasının baş müəllimi, fəlsəfə elmləri doktoru Firəngiz Quliyeva öz elmi fəaliyyətində bir sıra mühüm tədqiqat mövzularına toxunmuşdur. Sizin qeyd etdiyiniz “Müxtəlif mənşəli osteoporozlar zamanı xəstələrin qanında biokimyəvi dəyişikliklərin öyrənilməsi” və “Müxtəlif patologiyalar zamanı antimikrob endogen peptidlərinin sekresiya səviyyəsində dəyişmə dinamikasının öyrənilməsi” mövzuları onun elmi maraqlarının əsas istiqamətlərindən bir hissəsini təşkil edir.
Osteoporoz sümük toxumasının sıxlığının azalması ilə xarakterizə olunan, sümüklərin kövrəkliyinin artmasına və qırıq riskinin yüksəlməsinə səbəb olan bir xəstəlikdir. Firəngiz Quliyevanın bu sahədəki tədqiqatları xəstələrin qanında müşahidə olunan biokimyəvi dəyişikliklərin – məsələn, kalsium, fosfor, D vitamini, parathormon və sümük markerləri kimi göstəricilərin analiz edilməsinə yönəlmişdir. Bu cür tədqiqatlar osteoporozun erkən diaqnostikasında, xəstəliyin gedişatının monitorinqində və müalicənin effektivliyinin qiymətləndirilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Onun işləri xəstəliyin patogenezini daha dərindən anlamağa və potensial biomarkerləri müəyyənləşdirməyə kömək etmişdir.
Antimikrob Endogen Peptidlərinin Tədqiqatı
Antimikrob endogen peptidlər (AMEP) orqanizmin anadangəlmə immunitet sisteminin mühüm komponentləridir. Onlar geniş spektrli antimikrobial aktivliyə malik olaraq bakteriyalar, viruslar, göbələklər və parazitlərə qarşı mübarizədə rol oynayırlar. Firəngiz Quliyevanın bu sahədəki tədqiqatları müxtəlif patologiyalar – məsələn, infeksion xəstəliklər, iltihabi proseslər və ya digər xəstəliklər zamanı bu peptidlərinin sekresiya səviyyəsində baş verən dinamik dəyişikliklərin öyrənilməsini əhatə edir. Bu cür araşdırmalar AMEP-lərin müxtəlif xəstəliklərdə immun reaksiyanın necə tənzimləndiyini anlamaq, yeni diaqnostik markerlər tapmaq və hətta gələcəkdə yeni terapiya strategiyaları hazırlamaq üçün potensial yaradır.
Firəngiz Quliyeva bu mövzularda apardığı tədqiqatlarla nəinki elmi bilik bazasına töhfə verir, həm də gənc tələbələrin və tədqiqatçıların bu sahələrə marağını artırır. Onun rəhbərliyi altında aparılan işlər, Azərbaycan Tibb Universitetinin Biokimya kafedrasının elmi istiqamətləri ilə də sıx əlaqəlidir. Bu tədqiqatlar tibbi diaqnostika və müalicə metodlarının təkmilləşdirilməsi üçün əsaslı zəmin yaradır.
Firəngiz Quliyeva elmi və pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı, həm də fəal bir vətənpərvərdir. Vətənpərvərlik işində yüksək xidmətlərinə görə “Vətənpərvərlik” medalı ilə təltif olunması,
dövlətçiliyimizə və millətə xidmətinə verilən yüksək qiymətin təzahürüdür. O, “Əsgərə xatirə kitabı” layihəsinin fəxri üzvü kimi ictimai işlərdə də aktiv iştirak edir.Vətən müharibəsində iştirak etmiş bütün əsgərlərin , şəhid analarının, Vətən müharibəsində yüksək xidmət etmiş vətən müharibəsinin canlı şahidləri olan qazilərimizə hər zaman böyük ehtiramını dəyərli işləri ilə göstərmişdir. Bu yüksək xidmətlərinə görə Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyi Firəngiz xanımı “Böyük Zəfər” xatirə medalı ilə təltif olunub.Xatırladaq ki Firəngiz xanım AVMVİB- nin Nərimanov rayon şöbəsinin fəxri üzvüdür.Dövlətinə ,millətinə sədaqətli bir ziyallı kimi bütün tələbələrinin onu sevən hər bir kəsə dövlətinə ,bayrağına , atributlarımıza , Vətənimizin siyasi xadimlərinə hər zaman hörmətlə yanaşmağı tövsiyə edir. Bu sahədə istər mətbu orqanlarda, istər yüksək tribunalarda, qələmə aldığı kitablarda, çıxışlarında dəfələrlə vurğulayır. İradə Əlilinin qələmə aldığı”Tarixdən boylanan ömür ” kitabında məqaləsində Ulu Öndər Heydər Əliyevin evlərinə qonaq gəlməsindən də yazaraq böyük qürur hissi keçirməsindən şövqlə danışıb”Firəngiz xanım 6 cı sinifdə oxuyan zaman atası Quluyev Eyvaz Məmmədoğlu Leytenant Şmitt adına Zavodda usta işləyirdi əmək qabaqcılı idi Ulu Öndər Heydər Əliyev əmək adamlarına zəhmətkeş insanlara diqqət qayğısını əsirgəmirdi Lenin rayonunda qonaq olacaq ailələr sırasında atası Eyvaz bəyində adı var idi. O hər bir ailənin üzvləri ilə tək tək maraqlanıb bizim yüksək səviyyədə təhsil almağımızın vacibliyini vurğulayırdı . Bu xatirə yaddaşımıza əbədi həkk olundu” Bu gün Firəngiz Quluyeva olaraq ictimai fəal olaraq, Tibb Universitetinin baş müəllimi kimi, Biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru olmasında önəmli bir rol oynamışdır.Firəngiz xanımın Gülnarə Tomrisin qələmə aldığı” Dahinin Xatirəsinə “kitabında Firəngiz xanımın məqaləsində “Heydər Əliyevin “Azərbaycan mənim ürəyimdir, nəfəsimdir, həyatımdır” kimi dərin mənalı sözlərini sitat gətirməsi, onun vətənə olan sonsuz sevgisini və bağlılığını bir daha nümayiş etdirir. Bu mövqe, tələbələrin həm elmi biliklərə yiyələnməklə yanaşı, həm də vətənə layiqli övlad kimi böyüməsi üçün bir örnək rolunu oynayır.
Firəngiz Quliyeva elmə, təhsilə və vətənə bağlılığı ilə Azərbaycan ziyalısının parlaq bir nümunəsidir. Qadinların İnkişafina və Maariflənməsinə Dəstək İctimai Birliyinin idarə heyetinin üzvüdür. Onun fəaliyyəti təkcə elmi biliklərin inkişafına deyil, həm də cəmiyyətin mənəvi dəyərlərinin qorunmasına və gənc nəslin milli ruhda tərbiyəsinə xidmət edir. O, öz işi ilə bir daha sübut edir ki, elm və vətənpərvərlik bir-birini tamamlayan və insanı daha kamil edən iki mühüm dəyərdir.Bu yolda müstəsna xidmətləri olan, fəaliyyəti və elmi biliklərin inkişafına , cəmiyyətin sağlamlığına göstərdikləri xidmətlərə görə Firəngiz Quliyevaya çox təşəkkür edib, gələcək fəaliyyətlərində uğurlar arzulayırıq.
AMİDTV.AZ
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
Azərbaycan Tibb Universitetinin Biokimya kafedrasının baş müəllimi, fəlsəfə elmləri doktoru Firəngiz Quliyeva
