Çingiz Fərzəliyevin yaradıcılığı Azərbaycan incəsənətinin estetik düşüncəsinin inkişaf xəritəsini cızır

Post Views: 2

Azərbaycan təsviri sənətinin zəngin xəzinəsində özünəməxsus yer tutan sənəti yalnız vizual gözəllik deyil, həm də mənəvi-fəlsəfi düşüncənin ifadə vasitəsi kimi təqdim edən nadir sənətkarlardan biri də Çingiz Abdul Məcidoğlu Fərzəliyevdir. Onun həyat yolu sadəcə faktların ardıcıllığı deyil, bir ruhun, bir düşüncənin, bir estetik dünyagörüşün tədricən formalaşaraq kamilliyə çatmasının hekayəsidir.
1943-cü ilin 20 noyabrında Bakı şəhərində dünyaya göz açan bu sənətkar, əslində, öz taleyini doğulduğu şəhərin ruhundan aldı. Bakı küləklərin, neft qoxusunun, qədim daş küçələrin və müasir həyatın iç-içə keçdiyi bir məkandır. Bu şəhər sanki bir tablo kimi idi və gənc Çingiz bu tablonun içində böyüyərək həyatın rənglərini öyrənirdi.Bakı yalnız coğrafi məkan deyil, həm də müxtəlif mədəniyyətlərin, rənglərin və düşüncələrin qovuşduğu bir sənət laboratoriyası idi. Bu mühit gələcək rəssamın dünyagörüşünün bünövrəsini qoydu.
Onun sənətə marağı erkən yaşlarından özünü göstərirdi. Rənglər onun üçün vizual vasitə deyil, hisslərin dili, düşüncələrin ifadə forması idi. Bu daxili ehtiyac onu böyük sənət yoluna çıxardı.
Onun üçün ilk ilham mənbəyi təbiət, insan siması və gündəlik həyatın sadə, lakin dərin məqamları idi. O, ətraf aləmi sadəcə görmürdü onu duyur, hiss edir və yaddaşına köçürürdü. Bu yaddaş sonradan onun əsərlərində rəngə, forma və kompozisiyaya çevriləcəkdi.
Onun sənət yolunda dönüş nöqtəsində aldığı təhsil oldu. Onun peşəkar formalaşmasında1973 cü ildə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Akademik Rəssamlıq İnstitutunun Rəngkarlıq fakültəsinə daxil olması mühüm rol oynamışdır. Burada qazandığı klassik biliklər və texniki ustalıq sonradan onun yaradıcılığında özünü aydın şəkildə göstərmişdir.
Lakin Fərzəliyev yalnız akademik çərçivələrə sığmayan sənətkar idi. O, klassik məktəbin möhkəm təməlindən çıxış edərək öz fərdi üslubunu yaratdı. Onun əsərlərində realist təsvirlərlə yanaşı, dərin psixoloji qatlar və simvolik məna yükü də hiss olunur.Çünki,bu ocaq yalnız texniki bacarıqların deyil, həm də sənət fəlsəfəsinin öyrədildiyi bir məktəb idi. Burada o, klassik rəngkarlığın qanunlarını mənimsədi, kompozisiyanın incəliklərini öyrəndi və ən əsası sənətin məsuliyyətini dərk etdi.1966-cı ildən etibarən Respublika, Ümumittifaq və Beynəlxalq sərgilərdə iştirak edən gənc rəssam üçün bu məkanlar sadəcə əsərlərin nümayiş olunduğu zallar deyildi.Müasir Azərbaycan təsviri sənətinin görkəmli nümayəndələrindən olan Çingiz Fərzəliyev yaradıcılığı ilə yalnız milli çərçivədə deyil, beynəlxalq miqyasda da özünəməxsus iz qoymuş sənətkardır. Onun Yaponiyada, Çində və Avstriyada keçirilən sərgiləri sadəcə sənət hadisəsi deyil, eyni zamanda mədəniyyətlərarası dialoqun parlaq təzahürüdür. Bu sərgilər vasitəsilə sənətkar Şərqin incəliyini və Qərbin estetik sistemini vahid bədii platformada birləşdirməyə nail olmuşdur.
Yaponiya mədəniyyətində sadəlik, harmoniya və dərinlik əsas estetik prinsiplərdir. Bu mühitdə təqdim olunan Çingiz Fərzəliyevin əsərləri tamaşaçını səssiz düşüncəyə dəvət edən vizual fəlsəfə kimi qəbul edilmişdir.
Onun kompozisiyalarında boşluğun mənası, rənglərin daxili enerjisi və formaların sakit ritmi Yapon estetikası ilə təbii şəkildə səsləşir. Bu sərgilər göstərdi ki, Fərzəliyevin sənəti yalnız milli kimliyi ifadə etmir, həm də universal estetik duyumlara cavab verir.
Çin zəngin bədii ənənələri və fəlsəfi dərinliyi ilə seçilən mədəniyyət mərkəzlərindən biridir. Burada keçirilən sərgilərdə Fərzəliyevin əsərləri qədim Çin rəssamlığının ruhu ilə müasir abstrakt düşüncənin sintezi kimi dəyərləndirilmişdir.
Çin tamaşaçısı onun əsərlərində həm tanış estetik elementləri, həm də yeni ifadə vasitələrini kəşf etmişdir. Xüsusilə rənglərin simvolikası və kompozisiyaların ritmik quruluşu bu ölkənin incəsənət ənənələri ilə maraqlı paralellər yaratmışdır.
Avstriya, xüsusilə Vyana şəhəri klassik incəsənətin və müasir bədii axtarışların vəhdət nöqtəsidir. Məhz bu məkanda keçirilən sərgilər Fərzəliyevin yaradıcılığının Avropa sənət ictimaiyyəti tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini göstərmişdir.
Onun əsərləri Avropa tamaşaçısı üçün ekzotik Şərq estetikası ilə zəngin yeni vizual təcrübə təqdim etmişdir. Burada rənglər musiqi kimi səslənmiş, formalar isə düşüncəni hərəkətə gətirən fəlsəfi simvollara çevrilmişdir.
Yaponiya, Çin və Avstriyada keçirilən sərgilər Çingiz Fərzəliyevin sənətinin coğrafi sərhədləri aşdığını sübut edir. Bu sərgilər vasitəsilə o, fərqli mədəniyyətlər arasında görünməz, lakin möhkəm körpülər qurmuşdur. Bu sərgilər onun üçün böyük sənət aləminə açılan qapı, yaradıcılıq dialoqunun başlandığı ilk tribunalar idi.
Sərgi mühiti rəssamın dünyagörüşünü genişləndirir, onu müxtəlif üslublarla, fərqli estetik baxışlarla üz-üzə gətirirdi. Burada o, yalnız özünü təqdim etmir, həm də başqalarının sənətini “oxuyur”, müqayisə edir, öyrənir və nəticədə öz fərdi üslubunu daha da cilalayırdı.
Onun əsərləri bu sərgilərdə sadəcə baxılan obyektə çevrilmir, tamaşaçı ilə ünsiyyət qurur, suallar doğurur, düşüncələr oyadırdı. Beləliklə, sənət onun üçün təkcə ifadə vasitəsi deyil, həm də canlı dialoq forması idi.
1975-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqına üzv seçilməsi onun yaradıcılığının artıq peşəkar müstəvidə qəbul olunduğunun göstəricisi idi. Bu təşkilat ən nüfuzlu sənət platformalarından biri hesab olunur və ora üzvlük ciddi yaradıcılıq meyarları əsasında verilir.
Bu üzvlük Fərzəliyevin sənət yolunda yeni mərhələ açdı. O, artıq yalnız milli çərçivədə deyil, daha geniş – ümumittifaq sənət məkanında tanınmağa başladı. Bu isə həm məsuliyyət, həm də yeni imkanlar demək idi.
İttifaq çərçivəsində keçirilən sərgilər, müzakirələr və yaradıcı görüşlər onun sənət düşüncəsini daha da zənginləşdirdi. O, burada yalnız iştirakçı deyil, həm də aktiv yaradıcı şəxsiyyət kimi çıxış edirdi.
2004-cü ildən Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası nda boyakarlıq kafedrasının müdiri kimi fəaliyyətə başlayan Çingiz Fərzəliyev, sənət yolunun yeni – daha məsuliyyətli mərhələsinə qədəm qoydu. Bu mərhələ artıq yalnız yaratmaq deyil, yaratmağı öyrətmək mərhələsi idi.
2008-ci ildən Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının “Akademik rəngkarlıq ” kafedrasının professor kimi fəaliyyət göstərməsi onun elmi-pedaqoji nüfuzunun rəsmi təsdiqi oldu. O, auditoriyada sadəcə müəllim deyil, həm də ilham verən bir sənətkar idi. Onun dərslərində tələbələr yalnız texnika öyrənmirdi onlar düşünməyi, görməyi və hiss etməyi öyrənirdilər.
Fərzəliyev üçün müəllimlik peşə deyil, missiya idi. O, hər bir tələbədə fərdi istedadı görməyə çalışır, onu inkişaf etdirmək üçün şərait yaradırdı. Onun pedaqoji yanaşması sərt qaydalardan çox yaradıcı azadlığa əsaslanırdı
Çingiz Fərzəliyevin sənət yolu sərgilərdən başlayaraq böyük akademik və pedaqoji zirvələrə qədər uzanan bir inkişaf xəttidir. Bu yol təkcə şəxsi uğurların deyil, həm də Azərbaycan incəsənətinin inkişaf tarixinin bir parçasıdır.2010 cu ildən zərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi nin direktoru kimi fəaliyyət göstərən sənətkar, bu məkanı sadəcə muzey deyil, canlı mədəniyyət mərkəzinə çevirmişdir. Onun təşəbbüsü ilə keçirilən beynəlxalq sərgilər Azərbaycanın incəsənət xəritəsində mövqeyini daha da gücləndirmişdir.
Eyni zamanda Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası nda professor və kafedra müdiri kimi çalışaraq gənc rəssamların yetişməsində mühüm rol oynamışdır. Onun pedaqoji fəaliyyəti yaradıcılıq azadlığı ilə akademik intizamın harmoniyasına əsaslanır.
Lakin Fərzəliyev akademik çərçivələrlə məhdudlaşmadı. O, klassik məktəbin sərt qaydalarını öz daxili azadlığı ilə sintez edərək fərdi yaradıcılıq üslubunu formalaşdırdı. Onun əsərlərində realizm yalnız zahiri oxşarlıq deyil, daxili həqiqətin ifadəsinə çevrildi. Portretlərində insanın ruh halı, natürmortlarında zamanın sükutu, mənzərələrində isə həyatın axıcılığı hiss olunur.2010-cu ildən 2023-cü ilədək Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi kimi möhtəşəm bir mədəniyyət ocağına rəhbərlik etmək sadəcə inzibati vəzifə deyil bu, milli ruhun, estetik yaddaşın və bəşəri dəyərlərin qoruyucusu olmaq deməkdir. Bu illər ərzində muzey təkcə eksponatların saxlandığı məkan kimi deyil, canlı sənət platforması, yaradıcı düşüncənin mərkəzi və mədəni dialoqun körpüsü kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Muzey rəhbərinin fəaliyyəti nəticəsində bu məkanda sənət əsərləri “sükutda danışan” obyektlər olmaqdan çıxaraq, cəmiyyətlə dialoq quran canlı yaddaş daşıyıcılarına çevrilmişdir. Klassik irsdən müasir incəsənətə qədər geniş spektri əhatə edən ekspozisiyalar, ziyarətçilərin dünyagörüşünü zənginləşdirərək, onların estetik zövqünü formalaşdırmışdır. Bu isə təkcə muzeyin deyil, bütövlükdə milli mədəniyyət siyasətinin uğuru kimi qiymətləndirilə bilər.
2010-cu ildən etibarən Təsviri sənət Dövlət Ekspert Komissiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərmək isə sənət aləmində daha dərin məsuliyyət tələb edir. Bu vəzifə yalnız sənət əsərlərinin qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmır, burada əsas məsələ milli incəsənətin keyfiyyət meyarlarını müəyyənləşdirmək, bədii dəyərləri qorumaq və gələcək nəsillər üçün sağlam sənət mühiti yaratmaqdır.
Ekspert komissiyası vasitəsilə sənət əsərlərinin orijinallığı, estetik səviyyəsi və tarixi əhəmiyyəti sistemli şəkildə araşdırılmış, sənət bazarında şəffaflıq və obyektivlik prinsipləri gücləndirilmişdir. Bu fəaliyyət, eyni zamanda, sənətkarların yaradıcılıq məsuliyyətini artırmış, onların daha yüksək estetik zirvələrə can atmasına stimul vermişdir.
Bu iki mühüm vəzifə muzey rəhbərliyi və ekspert komissiyasının sədri olmaq bir-birini tamamlayan vəhdət təşkil edir. Bir tərəfdən sənət qorunur, digər tərəfdən isə qiymətləndirilir və istiqamətləndirilir. Bu vəhdət nəticəsində Azərbaycan təsviri sənəti həm milli, həm də beynəlxalq müstəvidə daha güclü şəkildə təmsil olunmağa başlamışdır.
Çingiz Fərzəliyev yalnız yaradan deyil, həm də qoruyan və yaşadan sənətkardır. Onun ndəki fəaliyyəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Direktor kimi o, muzeyi statik eksponatlar məkanı olmaqdan çıxarıb dinamik, yaşayan bir mədəniyyət platformasına çevirdi.
Onun kuratorluğu ilə keçirilən sərgilər “Əsrlərin qovşağında”, “Rus avanqardı”, “Fransa incəsənəti” yalnız sənət nümayişi deyil, mədəniyyətlərarası dialoq idi. Bu sərgilər vasitəsilə Azərbaycan incəsənəti dünya ilə danışmağa başladı.Kuratorun baxışı sərgini formalaşdıran əsas qüvvədir. Fərzəliyev üçün sərgi sükut içində danışan, sözsüz ünsiyyət quran bir mətn idi. O, hər bir əsəri yalnız vizual obyekt kimi deyil, bir ideyanın daşıyıcısı kimi təqdim edirdi.
“Əsrlərin qovşağında” sərgisi bu baxımdan zamanın müxtəlif qatlarını bir araya gətirən fəlsəfi platforma idi. Burada keçmişlə müasirlik qarşı-qarşıya qoyulmurdu əksinə, onlar bir-birini tamamlayan iki həqiqət kimi təqdim olunurdu. Tamaşaçı bu sərgidə sadəcə baxmır, zamanın axını içində öz yerini düşünürdü.
“Rus avanqardı” sərgisi isə sənətdə inqilabi dəyişikliklərin necə baş verdiyini nümayiş etdirirdi. Bu sərgi vasitəsilə tamaşaçı yalnız rəng və forma yenilikləri ilə tanış olmur, həm də XX əsrin əvvəllərində baş verən estetik inqilabın ruhunu hiss edirdi.
Bu layihə göstərirdi ki, sənət yalnız gözəllik yaratmaq deyil, həm də düşüncə sərhədlərini aşmaqdır. Fərzəliyev bu sərgini qurarkən onu təkcə tarixi retrospektiv kimi deyil, müasir tamaşaçı üçün aktual olan ideyaların mənbəyi kimi təqdim etmişdi.
“Fransa incəsənəti” sərgisi isə tamam fərqli estetik atmosfer yaradırdı. Burada zəriflik, harmoniya və klassik gözəllik ön plana çıxırdı. Fransız incəsənətinin incə poetik dili Azərbaycan tamaşaçısına yeni estetik təcrübə təqdim edirdi.
Bu sərgi vasitəsilə milli sərhədlər aradan qalxır, sənət ümumbəşəri dilə çevrilirdi. Tamaşaçı anlayırdı ki, fərqli mədəniyyətlərə məxsus olsa da, incəsənət insan ruhunun ortaq ifadəsidir.
Fərzəliyevin kuratorluğu ilə keçirilən bu sərgilər Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyini sadəcə ekspozisiya məkanı olmaqdan çıxarıb, düşüncə və dialoq platformasına çevirdi. Burada tamaşaçı passiv müşahidəçi deyil, aktiv iştirakçıya çevrilirdi.
Sərgi zalları artıq yalnız tabloların asıldığı divarlar deyildi onlar ideyaların toqquşduğu, baxışların formalaşdığı və yeni estetik düşüncələrin yarandığı məkanlar idi.
Bu sərgilərin ən mühüm xüsusiyyəti onların mədəniyyətlərarası körpü rolunu oynaması idi. Fərqli ölkələrin, fərqli dövrlərin və fərqli estetik baxışların bir araya gətirilməsi nəticəsində yeni bir ünsiyyət dili yaranırdı.
Bu dil sözlərdən azad, lakin daha təsirli idi rənglərin, formaların və obrazların dili. Bu dil vasitəsilə Azərbaycan incəsənəti dünya ilə “danışmağa” başladı, özünü təqdim etdi və eyni zamanda başqalarını anlamağa çalışdı.
Çingiz Fərzəliyevin kuratorluğu ilə keçirilən sərgilər sübut edir ki, incəsənət yalnız nümayiş etdirilən obyekt deyil düşüncədir, dialoqdur, körpüdür. Bu sərgilər vasitəsilə Azərbaycan incəsənəti qlobal mədəniyyət məkanında öz sözünü dedi və yeni ünsiyyət imkanları qazandı.
Fərzəliyevin yaradıcılığı yalnız tablolarla məhdudlaşmır. Təsviri sənət tarixində elə sənətkarlar vardır ki, onlar yalnız kətan üzərində deyil, sözün gücü ilə də sənət yaradırlar. Çingiz Fərzəliyev məhz bu nadir simalardandır. Onun nəşr fəaliyyəti bir rəssamın düşüncələrinin, müşahidələrinin və sənət fəlsəfəsinin yazılı salnaməsidir. Bu salnamə yalnız kitablar toplusu deyil, bütöv bir estetik məktəbin formalaşmasıdır.
2004–cu ildə nəşr olunan “Natürmort janrı haqqında, 2005 ci ildə “Portret janrı haaqqında” və 2006 “Mənzərə janrı haqqında ” kitabları Azərbaycan incəsənətində bir boşluğu dolduran fundamental əsərlərdir. Bu kitablar sənətin üç əsas janrını yalnız texniki baxımdan deyil, həm də fəlsəfi və psixoloji aspektdən izah edir.
Bu əsərlərdə müəllif oxucuya rəsm çəkməyi öyrətmir, görməyi öyrədir. Natürmortun sükutunda gizlənən həyat, portretin baxışında əks olunan insan ruhu, mənzərənin dərinliyində duyulan zaman axını bütün bunlar söz vasitəsilə açılır.
Bu kitablar bir növ sənətin əlifbasıdır. Hər bir fırça toxunuşunun arxasında duran məna, hər rəngin psixoloji təsiri burada elmi dəqiqliklə, lakin bədii zərifliklə təqdim olunur.
2007-ci ildə nəşr olunan “Azərbaycan Rəngkarlığı. Antologiya” əsəri milli təsviri sənətin sistemli şəkildə təqdim edilməsi baxımından mühüm hadisədir. Bu kitab yalnız bir toplusu deyil – o, Azərbaycan rəngkarlığının tarixi yaddaşıdır.
Burada müxtəlif dövrlərə aid sənət nümunələri, üslub fərqləri və yaradıcı istiqamətlər bir araya gətirilərək bütöv bir mənzərə yaradılır. Müəllif bu əsərlə sanki milli sənətin “portretini” çəkir – keçmişdən bu günə uzanan estetik inkişaf xəttini izləyir.
“Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi” (2010) və “Azərbaycan el sənəti” (2013) kimi nəşrlər isə sənətin qorunması və təbliği baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu kitablar muzey eksponatlarını yalnız nümayiş etdirmir, onları izah edir, mənalandırır və gələcək nəsillərə ötürür.
Bu əsərlərdə hər bir sənət nümunəsi yalnız obyekt kimi deyil, bir mədəniyyətin daşıyıcısı kimi təqdim olunur. Xalçalar, keramika nümunələri, qədim tətbiqi sənət əsərləri hamısı bir xalqın yaddaşını yaşadan canlı elementlər kimi təqdim edilir.
2023 ildə nəşr olunan “Sərvət” silsiləsi Azərbaycan incəsənət tarixində mühüm hadisədir. XX əsrin 51 Rəssamın və görkəmli incəsənət xadiminin yaradıcılığına həsr olunmuş bu silsilədən 42 kitabın hazırlanması böyük elmi və təşkilati zəhmətin nəticəsidir.
Bu layihə bir növ kollektiv portretdir burada təkcə ayrı-ayrı sənətkarlar deyil, bütöv bir dövr, bir estetik mühit, bir yaradıcılıq atmosferi canlandırılır. Fərzəliyev bu silsilə ilə milli incəsənətin yaddaşını sistemləşdirərək onu gələcəyə ötürür.
2021-ci ildə nəşr olunan “Vərqa və Gülşa” kitabı isə müəllifin yaradıcılığında xüsusi yer tutur.Rəssam Əbdülmömin Məhəmməd Əl Xöyinin XIII əsr əlyazmasındakı miniatürlərə həsr olunan bu əsər oxucunu zamanın dərin qatlarına aparır.
Bu kitabda miniatür sənəti yalnız tarixi fakt kimi deyil, estetik fenomen kimi təqdim olunur. Burada rənglərin simvolikası, kompozisiyanın incəliyi və orta əsr sənətkarının dünyagörüşü açılır. Bu əsər keçmişlə bu gün arasında qurulan incə bir körpüdür.
Çingiz Fərzəliyevin nəşr fəaliyyəti onun yaradıcılığının ayrılmaz hissəsidir. Fərzəliyevin fırça ilə başladığı fikri sözlə tamamlayır. Onun kitablarında rənglər danışır, formalar düşünür, kompozisiyalar isə fəlsəfi məna qazanır.
Bu fəaliyyət sübut edir ki, əsl sənətkar yalnız yaradan deyil, həm də izah edən, düşündürən və istiqamət verəndir.
Çingiz Fərzəliyevin nəşr fəaliyyəti Azərbaycan incəsənətinin elmi və publisistik əsaslarını formalaşdıran mühüm mərhələdir. Onun kitabları yalnız bu gün üçün deyil, gələcək nəsillər üçün də dəyərli mənbədir.
Bu əsərlər vasitəsilə sənət yalnız görünən deyil, anlaşılan və hiss olunan bir fenomenə çevrilir. Və bu baxımdan Fərzəliyev bir daha sübut edir ki:
Sənət yalnız çəkilmir o, yazılır, düşünülür və yaşadılır.Onun fəaliyyəti beynəlxalq miqyasda da geniş əks-səda doğurmuşdur.
İncəsənət aləmində bəzi adlar vardır ki, onların qazandıqları mükafatlar sadəcə siyahı deyil bir ömrün, bir ideyanın, bir mənəvi missiyanın güzgüsünə çevrilir. Çingiz Fərzəliyevin fəxri ad və titulları da məhz belə bir mənəvi salnamədir. Bu salnamə yalnız sənətkarın uğurlarını deyil, həm də onun keçdiyi yolun fəlsəfəsini, sənətə və insanlığa xidmət amalını əks etdirir.
2006-cı ildə verilmiş “Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi” fəxri adı sadəcə rəsmi titul deyil, sənətkarla cəmiyyət arasında bağlanan mənəvi bir müqavilədir. Bu ad, əslində, xalqın sənətkara dediyi “sən bizim ruhumuzu ifadə edirsən” fikrinin dövlət dilində ifadəsidir.
Bu tituldan sonra gələn beynəlxalq tanınmalar isə onun sənətinin milli sərhədləri aşaraq ümumbəşəri dəyərə çevrildiyini sübut edir. Rusiya Rəssamlıq Akademiyası tərəfindən fəxri üzvlük (2009), Özbəkistan Rəssamlıq Akademiyasının Kamoliddin Behzad adına incəsənət və Dizayn Milli İnstitutunun Fəxri professoru (2012) Kembric Universiteti ilə bağlı Beynəlxalq Bioqrafik Mərkəzin Fəxri professoru (2015 ) Böyük Britaniyada aldığı yüksək adı həqiqəti təsdiqləyir: sənət dili sərhəd tanımır.
2015-ci ildə Tbilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının fəxri doktoru, 2017-ci ildə isə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Akademik Bədii İnstitutu nun fəxri professoru seçilməsi onun yaradıcılığının elmi və pedaqoji dəyərini də ortaya qoyur.2019-cu ildə Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyası nın həqiqi üzvü seçilməsi isə onu yalnız rəssam kimi deyil, bütöv türk dünyasının mədəni yaddaşını daşıyan şəxsiyyət kimi təqdim edir. 2021-ci ildə Avropa Təbiət Elmləri Akademiyası tərəfindən verilən “Avropanın fəxri elm və mədəniyyət xadimi” adı isə bu yolun zirvələrindən biridir.2022 ci ildə Özbəkistan Sənət Akademiyasının fəxri üzvü adı sənətinə verilən yüksək qiymətin bariz nümunəsidir.Fərzəliyevin sənət yolu XX əsrin sonlarından başlayaraq XXI əsrin mürəkkəb və dinamik mədəni mühitinə qədər uzanan bir körpü rolunu oynayır. Hələ sovet dövründə qazandığı ilk uğurlar – 1976-cı ildə “Ölkə gəncləri” Ümumittifaq sərgisində əldə etdiyi gümüş medal və 1977-ci ildə “70-ci illərin Korçaginləri” müsabiqəsində I mükafat onun yaradıcılıq potensialının erkən etirafı idi. Bu mükafatlar sadəcə bir başlanğıc idi, gələcəkdə onun sənəti daha geniş coğrafiyalarda tanınacaq, beynəlxalq səviyyədə qəbul ediləcəkdi.
Fərzəliyevin fəaliyyəti təkcə Azərbaycan çərçivəsində deyil, dünya miqyasında da yüksək qiymətləndirilib. Onun 1998-ci ildə MDB ölkələrinin Memarlar İttifaqı Beynəlxalq Assosiasiyasının diplomu ilə təltif olunması, 2014-cü ildə Kembric Universitetinin Beynəlxalq Bioqrafik İnformasiya Mərkəzinin “İncəsənətdə görkəmli şəxsiyyət” mükafatına layiq görülməsi bu tanınmanın mühüm göstəricilərindəndir.
2015 ildə Avropa Nəşr evinin “İlin ən yaxşı vətənpərvər tədqiqatçı alimi “qızıl medal alması,
2015-ci ildə Avstriya Respublikasının “Böyük Şərəf Ordeni” ilə təltif edilməsi isə sənətkarın yalnız estetik deyil, həm də mədəni diplomatiya sahəsindəki xidmətlərinin təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər. Onun fəaliyyəti fərqli mədəniyyətlər arasında körpü yaradan bir missiya daşıyır.
Fərzəliyevin yaradıcılığında diqqəti cəlb edən əsas məqamlardan biri milli ruh ilə qlobal baxışın harmoniyasıdır. O, Azərbaycan təsviri sənətinin ənənələrini qoruyaraq, onları müasir estetik düşüncə ilə zənginləşdirir.Fərzəliyevin yaradıcılığında sənət və vətən anlayışları ayrılmazdır. Onun əsərlərində Azərbaycan torpağının nəfəsi, tariximizin izləri və milli-mənəvi dəyərlərin bədii təcəssümü öz əksini tapır. Bu baxımdan onun “vətənpərvər tədqiqatçı alim” kimi qiymətləndirilməsi təsadüfi deyil.
2015-ci ildə Avropa Nəşr Mətbuat Evi tərəfindən “İlin ən yaxşı vətənpərvər tədqiqatçı alimi” adına layiq görülməsi onun yalnız rəssam kimi deyil, həm də düşünən, araşdıran və milli ideyanı təbliğ edən ziyalı kimi qəbul olunduğunu göstərir.
Çingiz Fərzəliyevin aldığı mükafatlar onun yaradıcılığının beynəlxalq miqyasda tanındığını təsdiq edir. Avstriya Respublikasının “Böyük Şərəf” ordeni, Gürcüstanın “Şəfəq” Prezident ordeni kimi ali təltiflər sənətin universal dilinin siyasi sərhədləri aşdığını sübut edir.
Xüsusilə TÜRKSOY tərəfindən təqdim olunan fəxri medal onun Türk dünyasının mədəni birliyinə verdiyi töhfələrin yüksək qiymətləndirilməsidir. Bu mükafatlar Fərzəliyevin yaradıcılığının yalnız milli deyil, həm də ümumtürk və ümumbəşəri dəyərlərə xidmət etdiyini nümayiş etdirir.
Fərzəliyevin fəaliyyəti Türk dünyasının mədəni inteqrasiyası baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyası tərəfindən ona təqdim olunan “Beynəlxalq Atatürk mükafatı” və “Beynəlxalq Qızıl ulduz” medalı bu istiqamətdəki xidmətlərinin təsdiqidir.
Onun sənəti milli sərhədləri aşaraq ortaq tarix, ortaq yaddaş və ortaq estetik düşüncə ətrafında xalqları birləşdirir. Bu isə sənətin yalnız gözəllik yaratmaq deyil, həm də birlik yaratmaq gücünə malik olduğunu bir daha sübut edir.
Çingiz Fərzəliyevin Azərbaycanda aldığı mükafatlar onun ölkə daxilində də yüksək qiymətləndirildiyini göstərir. “Humay” Milli Mükafatı, “Simurq” medalı, “İlhamlı Azərbaycan” döş nişanı kimi təltiflər onun incəsənət sahəsindəki çoxşaxəli fəaliyyətinin nəticəsidir.
Xüsusilə 2018-ci ildə Azərbaycan təsviri sənətinin inkişafına verdiyi böyük töhfələrə görə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olunması onun sənət yolunun zirvə nöqtələrindən biridir. Bu orden onun uzun illər ərzində göstərdiyi fədakar fəaliyyətin, milli mədəniyyətə sədaqətinin və yaradıcı zəhmətinin rəmzidir.
Fərzəliyev yalnız rəssam deyil, həm də sənətşünas alim kimi tanınır. MDB ölkələri arasında keçirilən beynəlxalq müsabiqədə “Art kitab” nominasiyası üzrə birinci dərəcəli diplom alması onun elmi-publisistik fəaliyyətinin də yüksək səviyyədə olduğunu göstərir.
Onun yazıları, tədqiqatları və kuratorluq fəaliyyəti Azərbaycan incəsənətinin elmi əsaslarla öyrənilməsi və təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
2018-ci ildə “Humay” Milli Mükafatı laureatı olması və eyni ildə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olunması onun milli səviyyədəki nüfuzunun zirvəsini göstərir.
Fərzəliyev yalnız rəssam deyil, həm də incəsənət nəzəriyyəçisi və təşkilatçısıdır. Onun fəaliyyəti muzey işi, kuratorluq, elmi araşdırmalar və mədəni siyasət sahələrini əhatə edir.
2019-cu ildə Fransa tərəfindən təqdim olunan “İncəsənət və Ədəbiyyat Ordeni” (L’Ordre des Arts et des Lettres) bu çoxşaxəli fəaliyyətin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının bariz nümunəsidir. Həmin ildə Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının qızıl medalı və digər beynəlxalq mükafatlar onun sənətinin universallığını təsdiqləyir.
Son illərdə əldə etdiyi mükafatlar – Avropa Təbiət Elmləri Akademiyasının “Leonard Eyler” medalı (2021), Nizami Gəncəvi medalı (2022), Özbəkistan Rəssamlıq Akademiyasının gümüş medalı (2022) və nəhayət, 2023-cü ildə “Şərəf” ordeni – onun yaradıcılığının davamlı inkişafda olduğunu göstərir.
Bu mükafatlar bir daha sübut edir ki, Fərzəliyev üçün sənət statik bir anlayış deyil,daim yenilənən, dəyişən və zamanla dialoq quran canlı bir prosesdir.
Çingiz Fərzəliyev təkcə əsərləri ilə deyil, həm də yaratdığı estetik düşüncə məktəbi ilə yadda qalır. Onun fəaliyyəti Azərbaycan incəsənətinin inkişaf tarixində mühüm mərhələdir.
Bu böyük sənətkarın ömrü sübut edir ki, həqiqi yaradıcılıq sərhəd tanımır o, zamanın fövqünə qalxaraq həm milli kimliyi qoruyur, həm də bəşəri dəyərlərlə qovuşur. Fərzəliyevin sənəti isə məhz bu vəhdətin ən parlaq ifadəsidir
Hər bir mükafat əslində zamanın sənətkara yazdığı təşəkkür məktubudur. Çingiz Fərzəliyevin mükafatlarına nəzər saldıqda bu məktubların illər boyu necə ard-arda yazıldığını görmək mümkündür.
Çingiz Fərzəliyevin aldığı mükafatların coğrafiyası Azərbaycan, Rusiya, Fransa, Almaniya, Türkiyə, Özbəkistan və digər ölkələr onun sənətinin universal xarakter daşıdığını sübut edir. Bu müxtəliflik bir həqiqəti ortaya qoyur: sənət, əslində, millətlər arasında ən güclü ünsiyyət vasitəsidir.
Bu qədər fəxri ad və mükafatların arxasında görünməyən bir zəhmət dayanır. Uzun illər davam edən yaradıcılıq axtarışları, uğursuzluqlar, yenidən başlama cəsarəti və sənətə olan sarsılmaz inam…
Fərzəliyevin aldığı mükafatlar sadəcə təltif deyil onlar sənətə verilən qiymətin, zəhmətin və yaradıcılıq əzminin rəmzidir.
Çingiz Fərzəliyevin sənəti zamanla qurulan dialoqdur. O, keçmişi yaddaş kimi qoruyur, bu günü dərk edir və gələcəyə mesaj göndərir. Onun əsərlərində hər detal bir düşüncədir, hər rəng bir hissdir, hər kompozisiya bir fəlsəfədir.
Onun tablolarına baxan insan yalnız görüntü görmür, həm də öz daxili dünyası ilə qarşılaşır. Bu sənət insanı düşündürür, susdurur və bəzən cavabsız suallar qarşısında qoyur.
Çingiz Fərzəliyev bir sənətkar kimi yalnız öz dövrünü deyil, bütöv bir mədəni epoxanı təmsil edir. Onun yaradıcılığı Azərbaycan incəsənətinin canlı yaddaşı, estetik düşüncənin inkişaf xəritəsi və gələcək nəsillər üçün ilham mənbəyidir.
O, sübut edir ki, sənət zamanın fövqündə dayanır.Fərzəliyevin yaradıcılığı Azərbaycan incəsənətinin canlı yaddaşı kimi formalaşaraq estetik düşüncənin inkişaf xəritəsini cızır və yeni nəsillərə yol göstərir.
Biz, kollektiv olaraq, bu böyük sənətkarın zəhmətinə, yaradıcılıq əzminə və mədəniyyətimizə verdiyi misilsiz töhfələrə dərin hörmət və ehtiramımızı bildirir, ona gələcək fəaliyyətində yeni uğurlar, daha böyük nailiyyətlər arzulayırıq. Çünki ,belə sənətkarların yolu yalnız şəxsi yaradıcılıq yolu deyil bu, bütöv bir xalqın mədəni inkişaf yoludur.
Fərzəliyevin sənəti bizə bir həqiqəti bir daha xatırladır: sənət zamanın fövqündə dayanır. O, ani deyil, əbədi; məhdud deyil, sonsuzdur. Əsl sənətkar isə zamanın içində yaşasa da, onun sərhədlərini aşaraq yaddaşlarda, düşüncələrdə və qəlblərdə əbədi yaşayır.
Və bu əbədiyyət fırça ilə yazılan, rənglərlə danışan, ruhla hiss olunan bir həqiqətdir.