Rasim Balayevin ömrü milli ruhun, estetik düşüncənin və mənəvi dəyərlərin bədii təcəssümüdür

Bəzən tarix kitablarla deyil, insanlarla yazılır. Bir xalqın yaddaşı arxivlərdə yox, sənətkarların yaratdığı obrazlarda yaşayır. Azərbaycan mədəniyyətinin belə canlı yaddaşlarından biri də Rasim Balayev idi. Onun ömrü sadəcə bir aktyorun yaradıcılıq yolu deyil, milli ruhun, estetik düşüncənin və mənəvi dəyərlərin bədii təcəssümüdür.Tarix bəzən hadisələrlə deyil, şəxsiyyətlərlə yazılır. Bu şəxsiyyətlər isə yalnız yaşadıqları dövrə deyil, gələcək nəsillərə də təsir edən nadir insanlardır. Azərbaycan kino sənətində belə nadir simalardan biri də Rasim Balayev olmuşdur. Onun həyat yolu və yaradıcılığı yalnız bir aktyor bioqrafiyası deyil — bu, milli kimliyin, estetik düşüncənin və mənəvi dəyərlərin sənətdə təcəssümüdür.
1948-ci il avqustun 8-də Ağsu rayonunda dünyaya göz açan Rasim Balayevin taleyi sanki əvvəlcədən sənətə yazılmışdı. O, uşaqlıqdan müşahidə etməyi, insan xarakterlərinin incəliklərini duymağı bacarırdı. Bu xüsusiyyətlər sonradan onun aktyor ustalığının əsas dayaqlarına  1965-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra onun yolu sənətə doğru yönəldi.
Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda aldığı təhsil yalnız peşəkar aktyor kimi formalaşmasına deyil, həm də dünyagörüşünün zənginləşməsinə səbəb oldu. Burada o, sənətin yalnız səhnədə deyil, insanın daxili aləmində yaşadığını öyrəndi.
Rasim Balayev ilk dəfə Azərbaycanfilmda çəkildiyi Ulduzlar sönmür filmi ilə ekranlara gəldi. Bu rol kiçik olsa da, onun gələcək böyük uğurlarının başlanğıcı idi.
Onun aktyorluq taleyində dönüş yaradan əsas mərhələ isə Nəsimi filmi oldu. Burada yaratdığı İmadəddin Nəsimi obrazı Azərbaycan kinosunda fəlsəfi dərinliyi ilə seçilən obrazlardan biri kimi yadda qaldı. Bu rol vasitəsilə o, insan azadlığının, həqiqət uğrunda mübarizənin və mənəvi gücün simvoluna çevrilib
Babək filmində canlandırdığı Babək obrazı onun yaradıcılığının zirvələrindən biridir. Bu obraz sadəcə bir tarixi şəxsiyyət deyil, xalqın azadlıq ideyasının bədii ifadəsi idi. Rasim Balayev bu rolda yalnız aktyor kimi deyil, milli ruhun daşıyıcısı kimi çıxış edirdi.
Dədə Qorqud filmindəki Beyrək obrazı isə onun aktyor diapazonunun genişliyini göstərdi. Burada qəhrəmanlıqla yanaşı, sevgi, sədaqət və insanilik kimi dəyərlər ön plana çıxırdı.
Rasim Balayevin yaradıcılığı psixoloji realizm prinsiplərinə əsaslanırdı. O, obrazı yalnız oynamaqla kifayətlənmir, onu yaşayırdı. Onun baxışları, səsi, hərəkətləri obrazın daxili dünyasını açmaq üçün bir vasitəyə çevrilirdi.
Böyük rollarla yanaşı, epizodik obrazlara da eyni məsuliyyətlə yanaşması onun sənətə olan hörmətinin göstəricisi idi. “Birisigün gecəyarısı”, “Xoşbəxtlik səhnəsi”, “Mən hələ qayıdacağam” kimi filmlərdəki kiçik rolları belə tamaşaçı yaddaşında iz qoyurdu.
.Rasim Balayev yalnız Azərbaycan daxilində deyil, keçmiş sovet məkanında da tanınan aktyor idi. Mosfilm və Özbəkfilm kimi nüfuzlu studiyalarda çalışması onun sənətinin coğrafiyasını genişləndirdi. Bu, eyni zamanda Azərbaycan aktyor məktəbinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasına xidmət etdi.
O, eyni zamanda uzun illər Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında çalışaraq Azərbaycan kinosunun inkişafına təşkilati və ideoloji töhfələr vermişdir.
Uzun müddət səhhətində yaranan problemlərlə mübarizə aparan böyük sənətkar 29 mart 2026-cı ildə İstanbulda vəfat etdi. Rasim Balayevin həyatdan köçməsi Azərbaycan mədəniyyəti üçün böyük itki oldu. Lakin sənətkarların ömrü onların fiziki varlığı ilə ölçülmür. Rasim Balayev artıq bir insan deyil, bir yaddaşdır, bir məktəbdir, bir ruhdur.
Vida mərasiminin Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında keçirilməsi təsadüfi deyil  bu məkan onun sənətinin ruhuna uyğun bir səhnə idi. Onun son mənzilinin Fəxri xiyaban olması isə xalqın ona verdiyi ən yüksək dəyərin ifadəsidir.
Rasim Balayev fenomeni göstərir ki, sənət yalnız estetik zövq yaratmır, həm də milli şüuru formalaşdırır. Onun yaratdığı obrazlar tarixlə bu gün arasında körpü rolunu oynayır.
Bu gün biz onu sadəcə xatırlamırıq  biz onu yaşayırıq. Çünki o, sənəti ilə zamanın sərhədlərini aşaraq yaddaşımıza həkk olunub.Rasim Balayev fenomeni göstərir ki, həqiqi sənət zamanla məhdudlaşmır. Onun yaratdığı obrazlar bu gün də yaşayır, sabah da yaşayacaq. , Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız bir aktyor kimi deyil, milli ruhun simvolu kimi qalacaq.
Onun sənəti bir məktəb, bir irs, bir mənəvi sərvətdir.
Ruhu şad olsun, məkanı cənnət olsun. Sənəti isə daim yaşayacaq.

AMİDTV.AZ

Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü