20 Yanvar xalqımız üçün hüzn, qürur və ləyaqət günüdür

Milli birlik və vətənpərvərliyin simvoluna çevrilmiş 20 Yanvar faciəsi 20 Yanvar 1990 — Azərbaycan xalqının yaddaşında Qara Yanvar kimi qara izlə qalan, eyni zamanda milli birlik və vətənpərvərlik duyğularını ən ali səviyyədə təcəssüm etdirən bir faciədir. Bu gün yalnız qan yaddaşı deyil, həm də azadlıq eşqinin, müqəddəs vətən sevgisinin simvoludur.1990-cı ilin 19-dan 20-yə keçən gecə Sovet İttifaqı rəhbərliyinin qərarı ilə təxminən 26 000-ə yaxın ordu hissəsi, ağır texnika və xüsusi təyinatlı qüvvələrlə Bakı və digər şəhərlərə daxil oldu. Məqsəd — Azərbaycan xalqının artan müstəqillik hərəkatını sındırmaq, xalqın azadlıq tələblərini zorla basdırmaq idi.
Sovet qoşunları qarşısında silahsız vətəndaşlar qadınlar, yaşlılar, uşaqlar belə amansız atəşə məruz qaldı. Rəsmi məlumatlara görə, faciə nəticəsində təxminən 147 nəfər həlak oldu, yüzlərlə insan yaralandı, dövlət strukturları ilə heç bir müdafiə mexanizmi olmayan sadə vətəndaşlar qətlə yetirildi.
Bu qırğın, separatizm və daxili çaxnaşmalar fonunda artan milli hərəkatı boğmaq cəhdi kimi planlaşdırılmışdı və xalqın öz müqəddəratını tayin etmək hüququna qarşı birbaşa zorakı müdaxilə idi.Bu tarix həm böyük bir faciənin, həm də misilsiz qəhrəmanlığın, milli birliyin və vətənpərvərliyin zirvəsidir. Qanla yazılmış bu səhifə Azərbaycan xalqının azadlıq yolunda geri dönməz qərar verdiyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.XX əsrin sonlarında Sovet İttifaqında baş verən siyasi, iqtisadi və ideoloji böhran milli respublikalarda azadlıq ideyalarını gücləndirmişdi. Azərbaycanda bu proseslər xüsusilə kəskin xarakter almışdı. Bir tərəfdən Dağlıq Qarabağda erməni separatizminin genişlənməsi, digər tərəfdən mərkəzi sovet hakimiyyətinin ikili siyasəti xalqın etiraz dalğasını daha da artırırdı.
1988–1989-cu illərdə Bakıda və respublikanın digər şəhərlərində keçirilən kütləvi mitinqlər xalqın milli suverenlik, ədalət və öz müqəddəratını təyin etmə tələblərinin açıq ifadəsinə çevrilmişdi. Lakin bu tələblər sovet imperiyası üçün təhlükə kimi qiymətləndirilirdi. Nəticədə Kreml problemi siyasi dialoq yolu ilə deyil, hərbi zorakılıqla həll etməyə qərar verdi.20 Yanvar hadisələrinə ilk obyektiv və cəsarətli siyasi qiymət verən şəxs ümummilli lider Heydər Əliyev oldu. O, Moskvanın mərkəzində Azərbaycanın daimi nümayəndəliyində verdiyi bəyanatla sovet rəhbərliyini açıq şəkildə ittiham etdi, bu hadisəni Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət adlandırdı.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra isə 20 Yanvar faciəsinə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verildi, şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi. Bu yanaşma faciənin yalnız emosional deyil, tarixi və hüquqi aspektdən də dərk edilməsinə imkan yaratdı.Bu gün Şəhidlər Xiyabanı təkcə bir məzarlıq deyil. O, Azərbaycanın azadlıq salnaməsinin canlı səhifəsidir. Buraya gələn hər bir insan sükut içində belə bir həqiqəti dərk edir,bu torpaq azadlığına şəhid qanı ilə qovuşub.

20 Yanvar milli hüzn günü olmaqla yanaşı,milli qürur və ləyaqət günüdür,vətənpərvərlik tərbiyəsinin ən güclü mənəvi mənbəyidir.Bu hadisə gənc nəsillərə azadlığın qiymətini, müstəqil dövlətin nə qədər ağır bədəllə qazanıldığını xatırladır.20 Yanvar gecəsi Bakı qaranlığa bürünsə də, bu qaranlıqda milli ruhun işığı yandı. Tankların səsi insan vicdanının səsini boğa bilmədi. Qanla islanan asfaltlar gələcək müstəqil Azərbaycanın bünövrəsinə çevrildi.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının tarixində həm ən ağrılı, həm də ən şərəfli səhifələrdən biridir. O, milli birlik və vətənpərvərliyin ən ali ifadəsi, müstəqillik yolunun dönüş nöqtəsidir.Bu gün azad və suveren Azərbaycan dövləti varsa, bunun təməlində 20 Yanvar şəhidlərinin qanı, xalqın sarsılmaz iradəsi və milli birliyi dayanır.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra isə 20 Yanvar faciəsinə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verildi, şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi. Bu yanaşma faciənin yalnız emosional deyil, tarixi və hüquqi aspektdən də dərk edilməsinə imkan yaratdı.Tarixdən ədalətə, 20 Yanvar faciəsinə siyasi-hüquqi qiymətin mənəvi dəyər
Zaman var ki, yaraları sağaldır, zaman da var ki, yaralara ədalətin möhürünü vurur. Azərbaycan xalqı üçün 20 Yanvar faciəsi uzun illər təkcə ürək ağrısı, göz yaşı və sükutla xatırlanan bir gecə idi. Lakin müstəqillik əldə edildikdən sonra bu faciə artıq yalnız emosional xatirə deyil, tarixi həqiqət və hüquqi fakt kimi dövlət yaddaşına həkk olundu. Məhz bu mərhələdə 20 Yanvar öz taleyini tapdı: ağrı ədalətə, hüzn isə milli ləyaqətə çevrildi.
Sovet imperiyasının hökm sürdüyü illərdə 20 Yanvar haqqında danışmaq belə cəsarət tələb edirdi. Həqiqət susdurulmuş, günahkarlar gizlədilmiş, şəhidlərin qanı siyasi yalanların kölgəsində qalmışdı. Xalq xatırlayırdı, lakin dövlət səviyyəsində bu yaddaş rəsmi həqiqətə çevrilə bilmirdi.
Müstəqillik isə təkcə bayraq, himn və sərhəd demək deyildi. Müstəqillik, ilk növbədə, öz tarixinə sahib çıxmaq demək idi. Azərbaycan dövləti ayağa qalxdığı ilk illərdən etibarən 20 Yanvar faciəsinə siyasi-hüquqi qiymət verməklə göstərdi ki, bu qan yerdə qalmayacaq heç olmasa tarix qarşısında.
20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində verilən siyasi-hüquqi qiymət faciəni emosional çərçivədən çıxarıb milli-hüquqi yaddaşın obyektinə çevirdi. Bu, sadəcə bir qərar deyildi bu, dövlətin öz xalqı qarşısında mənəvi borcunu ödəməsi idi.Beləliklə, 20 Yanvar artıq təkcə xalqın qəlbində deyil, dövlətin hüquqi sənədlərində də yaşamağa başladı. Bu, faciənin tarixi miqyasını genişləndirdi və onu gələcək nəsillər üçün dəyişməz həqiqətə çevirdi.Şəhidlər Xiyabanı səssiz danışan tarixdir. Burada hər məzar bir ömürlük hekayə, hər ad yarımçıq qalan bir taledir. Lakin dövlət səviyyəsində aparılan əbədiləşdirmə prosesi göstərdi ki, bu talelər unudulmaq üçün deyil, yaşadılmaq üçündür.Abidələr, xatirə kompleksləri, rəsmi anım mərasimləri bir məqsədə xidmət etmək,şəhidlik anlayışını milli şüurun mərkəzinə yerləşdirmək idi.Bu yanaşma ilə şəhidlər,yalnız hüzn obyekti olmadı,milli qürurun və vətənpərvərliyin simvoluna çevrildi,azadlığın qiymətini xatırladan canlı tarix dərsi oldu.
Faciənin siyasi-hüquqi aspektdən dərk edilməsi xalq şüurunda mühüm dəyişiklik yaratdı. Əgər əvvəllər 20 Yanvar daha çox göz yaşı və lənətlə xatırlanırdısa, bu gün o, dərs və məsuliyyət kimi qəbul edilir.
Bu yanaşma bizə öyrətdi ki,tarix yalnız ağlamaq üçün deyil, nəticə çıxarmaq üçündür,şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq — yalnız anmaq deyil, dövlətçilik şüurunu qorumaqdır,hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır.
20 Yanvar gecəsi axan qan əvvəlcə küçələrdə qaldı, sonra qəlblərə hopdu, illər sonra isə qanunlara yazıldı. Bu yol ağrılı idi, lakin labüd idi. Çünki tarix yalnız xatırlananda deyil, tanınanda və qəbul ediləndə tamamlanır.
Müstəqillikdən sonra 20 Yanvar faciəsinə verilən siyasi-hüquqi qiymət Azərbaycan xalqının tarixi yetkinliyinin göstəricisi oldu. Bu yanaşma faciəni yalnız emosional xatirədən çıxarıb tarixi və hüquqi həqiqətə çevirdi.
Bu gün biz şəhidlərə yalnız göz yaşı ilə deyil, ədalət və yaddaşla borcluyuq. Çünki onların qanı ilə yazılan tarix, dövlət iradəsi ilə qorunmadıqca gələcəyə çevrilə bilməz.
Hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır. mövzusunda maraqlı məqalə
Ədalətə qovuşan yaddaş: hüquqi qiymət olmayan ağrı və əbədi həqiqət
Zaman insan yaddaşının ən sərt sınağıdır. O, illər keçdikcə səsləri kəsir, izləri silir, göz yaşlarını qurudur. Hüquqi qiymət almayan ağrı da zamanın bu amansız axınında tədricən solur — əvvəl qəlblərdə, sonra yaddaşlarda. Lakin ədalət qazanan həqiqət zamanın sınağından qorxmur. O, yaddaşdan tarixə, tarixdən qanuna, qanundan isə gələcəyə çevrilərək əbədi yaşayır.Ağrı insanın ən təbii reaksiyasıdır. Facilə üzləşən xalq əvvəlcə ağlayır, sonra susur, daha sonra isə yaşamağa davam edir. Əgər bu ağrı yalnız emosional müstəvidə qalarsa, onun taleyi unutqanlıqla barışmaq olur. Çünki hisslər təkbaşına tarix yarada bilmir.

Hüquqi qiymət almayan faciələr,tədricən xatirəyə çevrilir,nəsildən-nəslə ötürülərkən mənasını itirir,günahkarı və məsuliyyəti qeyri-müəyyən saxlayır.Belə ağrılar sanki açıq qalan yaraya bənzəyir qanayır, lakin sağalmır; zaman keçdikcə isə ağrı hissi azalır, amma iz qalır. Bu iz isə ədalətsizliyin sükutlu xatirəsidir.
Ədalət qazanan həqiqət zamanın təsiri ilə solmur, əksinə, möhkəmlənir. O, hər il xatırlanır, hər nəsil tərəfindən yenidən kəşf olunur. Belə həqiqət artıq bir hadisə deyil, dəyərdir.
Bu həqiqət kitab səhifələrində, qanun maddələrində, abidələrin sükutunda, anım günlərinin səsində yaşayır. O, zamanla köhnəlmir, çünki tanınıb və qəbul edilib.
Təsəvvür edək ki, ağrı qaranlıq bir otaqdır. Əgər bu otağa işıq salınmasa, insan orada korluğa öyrəşər. Hüquqi qiymət isə həmin otağın qapısını açan işıqdır. O işıqda hər şey aydın görünür: kim haqlı idi, kim günahkar, kim qurban oldu.
“Hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır” fikri sadəcə bir cümlə deyil, tarixin yazılma qanunudur. Xalqın yaşadığı hər faciə hüquqi və siyasi qiymət almadıqca yaddaşda kövrək qalır. Lakin ədalətlə möhürlənən həqiqət zamanın fövqünə qalxır.
Bu səbəbdən də ədalət yalnız keçmişin hesabı deyil gələcəyin təminatıdır. Çünki yalnız ədalət qazanan həqiqət xalqı unudulmaqdan, tarixi isə təkrarlanmaqdan qoruyur.

“Hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır” fikri sadəcə bir cümlə deyil, tarixin yazılma qanunudur. Xalqın yaşadığı hər faciə hüquqi və siyasi qiymət almadıqca yaddaşda kövrək qalır. Lakin ədalətlə möhürlənən həqiqət zamanın fövqünə qalxır.
Tarix yalnız hadisələrin ardıcıllığı deyil; o, münasibətin, mövqenin və ədalətin məhsuludur. Eyni hadisə bir xalqın yaddaşında sönük xatirə, başqa bir xalqın tarixində isə dəyişməz həqiqət ola bilər. Bu fərqi yaradan əsas amil isə hüquqi və siyasi qiymətin mövcudluğudur. “Hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır” fikri məhz bu reallığın fəlsəfi ifadəsidir. Bu cümlə sadəcə emosional aforizm deyil, tarixin yazılma qanunudur.

Yaddaşın kövrəkliyi və tarixin möhkəmliyiKollektiv yaddaş təbiət etibarilə dəyişkəndir. Nəsillər dəyişir, emosiyalar zəifləyir, xatirələr solur. Əgər xalqın yaşadığı faciə yalnız ağrı və yas səviyyəsində qalarsa, zamanla bu ağrı simvolik xatirəyə çevrilir. O xatırlanır, lakin dərk edilmir, anılır, lakin nəticə çıxarılmır.

Elmi baxımdan yaddaş subyektivdir. O, hisslərə, təcrübələrə və fərdi baxışlara əsaslanır. Tarix isə obyektivlik tələb edir. Tarixi hadisəni möhkəmləndirən amil onun hüquqi sənədlərdə, siyasi qərarlarda və rəsmi mövqedə tanınmasıdır. Məhz bu mərhələdə faciə yaddaşdan çıxaraq tarixə çevrilir.
Hüquqi və siyasi qiymət hadisəyə münasibətin institusionallaşmasıdır. Bu qiymət,hadisənin səbəb-nəticə əlaqələrini müəyyən edir,məsuliyyət daşıyan tərəfləri adlandırır,faciəni hüquqi terminologiya ilə təsnif edir.

Beləliklə, hadisə emosional təsvirlərdən çıxaraq elmi-tarixi kateqoriyaya daxil olur. Bu, təkcə hüquqi akt deyil, eyni zamanda tarixi metodologiyanın tətbiqidir. Çünki elmi tarixçilik faktın tanınmasını, sübut edilməsini və sistemləşdirilməsini tələb edir.Hüquqi qiymət olmayan ağrı isə elmi baxımdan natamam qalır. O, təsdiqlənmədiyi üçün zamanla müxtəlif yozumlara məruz qalır, hətta inkar edilə bilir. Bu isə tarixin təhrifinə yol açır.
Ədalət çox zaman yalnız keçmişin hesabatı kimi qəbul edilir. Lakin əslində ədalət strateji gələcək mexanizmidir. Tarix göstərir ki, cəzasız qalan cinayətlər təkrarlanır, tanınmayan faciələr yenidən baş verir.
O zaman şəhidlərin xatirəsi göz yaşında deyil, qanunda yaşayır. Xalqın kədəri sükutda deyil, mövqedə ifadə olunur. Bu məqamda həqiqət zamanın fövqünə qalxır, çünki artıq o, unudula bilən xatirə deyil, qorunan dəyərdir.
“Hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır” fikri elmi, publisistik və fəlsəfi baxımdan tarixi qanunauyğunluğun ifadəsidir. Xalqın yaşadığı hər faciə hüquqi və siyasi qiymət almadıqca yaddaşda kövrək qalır, zamanın təsirinə məruz qalır.

Lakin ədalətlə möhürlənən həqiqət tarixi hadisəni zamanın fövqünə qaldırır, onu gələcək üçün dərs və təminata çevirir. Məhz buna görə də ədalət yalnız keçmişin hesabı deyil gələcəyin təminatıdır. Çünki yalnız ədalət qazanan həqiqət xalqı unudulmaqdan, tarixi isə təkrarlanmaqdan qoruyur.
Bununlada azadlıq mübarizəmiz dağlıq qarabağ torpaqlarımızda davam ederek azadlıqa qovusdu.
Ədalətdən azadlığa aparan yol ,Qarabağda tamamlanan tarixi mübarizə məhz bu tarixi şüur və ədalətə söykənən mövqe ilə Azərbaycanın azadlıq mübarizəsi yalnız 20 Yanvarla məhdudlaşmadı. O, öz məntiqi davamını taparaq Dağlıq Qarabağ torpaqlarında yeni, daha mürəkkəb və daha uzun bir mərhələyə qədəm qoydu. Əgər 20 Yanvar milli iradənin oyanışı idisə, Qarabağ uğrunda mübarizə həmin iradənin sınaqdan keçmiş, möhkəmlənmiş və qələbəyə yönəlmiş forması oldu.
Azadlıq ideyası bu dəfə təkcə meydanlarda deyil, səngərlərdə, cəbhə xətlərində, şəhid məzarlarının sükutunda yaşayırdı. Qarabağ münaqişəsi Azərbaycan xalqının qarşısına tarixin ən ağır suallarından birini qoymuşdu. Ədalətsizliklə barışmaq, yoxsa azadlıq uğrunda sona qədər mübarizə aparmaq. Cavab gecikmədi. Xalq öz tarixi yaddaşına, 20 Yanvar dərsinə söykənərək ikinci yolu seçdi.

Bu mübarizə illərlə davam etdi. Zaman-zaman itkilər, ağrılar, sarsıntılar yaşandı. Lakin artıq bir həqiqət formalaşmışdı: ədalət qazanmayan sülh, sülh deyil,azadlıqla möhürlənməyən tarix isə yarımçıqdır. Məhz bu düşüncə Qarabağ mübarizəsini yalnız ərazi məsələsi deyil, milli ləyaqət və tarixi ədalət məsələsinə çevirdi.
Bu uzun və çətin yol azadlığa qovuşdu. Dağlıq Qarabağda Azərbaycanın suverenliyinin bərpası göstərdi ki, hüquqi və siyasi baxımdan tanınmış həqiqət gec-tez real tarixi nəticəyə çevrilir. 20 Yanvarda susdurulmaq istənən xalq iradəsi Qarabağda qəti sözünü dedi. Qan yaddaşı ədalətə, ədalət isə qələbəyə çevrildi.
Bu gün azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayraq sübut edir ki, ədalət üzərində qurulan mübarizə heç vaxt yarımçıq qalmır.
Azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayraq təkcə pambıq və boyadan ibarət parça deyil. O, xalqın iradəsinin, qanının və tarixi ədalətin canlı simvoludur. Hər bir rəngi mavi, qırmızı, yaşıl bir hekayə danışır: göy üfüqdə ümidin, qırmızı qəhrəmanlığın, yaşıl isə həyatın və bərpa olunan torpağın simvoludur. Bu bayraq sübut edir ki, ədalət üzərində qurulan mübarizə heç vaxt yarımçıq qalmır.
Xalqın azadlıq mübarizəsi çox əsrlik bir tarixdir. Qanlı hadisələr, faciələr, sarsıntılar yaddaşda iz buraxır, amma əgər həmin mübarizə ədalət prinsipləri üzərində qurulubsa, o, sönmür. 20 Yanvar, Qarabağ uğrunda döyüşlər və digər azadlıq mərhələləri bunu təsdiqləyir.

Hər dəfə bayraq dalğalananda, biz yalnız torpağın azad olduğunu görmürük. Biz şəhidlərin ruhunu, xalqın iradəsini və tarix boyunca formalaşmış milli ədaləti görürük. Bayraq hər birimizin qəlbində bir işıq yandırır, xatırladır ki, ədalətə əsaslanan mübarizə sonda qələbə ilə nəticələnir.
Məğrur dağların başında əsən üçrəngli bayraq, sanki keçmişin yaralarını, itirilmiş günləri və döyüş meydanında verilmiş vədləri özü ilə daşıyır. O, yalnız küləkdə dalğalanmır, həm də xalqın qəlbində, hər addımında, hər nəfəsində yaşayır.Dalğalanan bayraq təkcə azad torpağın simvolu deyil. O, həm də tarixi yaddaşın canlı məzmunudur. Keçmişin qəhrəmanları onun kölgəsində yaşayar, gələcək nəsillər isə onun işığında yetişər.
Azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayraq xalqın ruhunun, ədalətin və azadlığın canlı sübutudur. O, yalnız gözlə görünən simvol deyil, o, xalqın qəlbində, tarixində və gələcəyində yaşayır. Bu bayraq hər birimizə xatırladır ki, ədalət üzərində qurulan mübarizə heç vaxt yarımçıq qalmır və hər zaman öz layiqli nəticəsini tapır.
Hər xalqın tarixi var , bəzən parlaq, bəzən qaranlıq. Amma tarixi hüquq yalnız bir kağız parçası deyil, o, xalqın kimliyidir, iradəsidir, haqqıdır. Azərbaycan xalqı üçün bu hüquq uzun illər yad əl tərəfindən pozulmuş, sovet illərində boğulmuş və unudulmağa məruz qalmışdı. Lakin hər qanlı gecə, hər itirilmiş torpaq, hər şəhidin canı bu hüququ yenidən tələb etməyə çağırırdı.
20 Yanvar faciəsi, Qarabağ uğrunda mübarizə və digər milli hadisələr göstərdi ki, xalqın azadlıq arzusu və haqqı hüququnun bərpasına gətirib çıxarır.Hər bir şəhər, kənd və dağ bu bərpaya şahiddir.
Tarixi hüququmuzun bərpası həm də bir ruhani dirçəlişdir,xalqın qəlbi uzun illər boyu əsarət və həsrətlə dolu olsa da, indi onun iradəsi qələbənin parlaq işığındaqla bəzənən torpaqlar yalnız fiziki sərhəd deyil. Onlar tarixi hüququn, milli iradənin və şəhid qanının möhürüda yaşayır. Hər dalğalanan bayraq hər şəhidin ruhunu xatırladır və deyir ki, ədalət və haqq sonda öz yerini tapır.Dağlıq Qarabağ illərlə qaranlıq əsarət altında qalmışdı. Amma dağlar susmaz onlar xalqın iradəsini əks etdirən şahidlərdir. Səngərlərdən gələn səslər, kənd yollarından ötən addımlar, hər dağın başında dalğalanan bayraqsız külək… Bunlar xalqın haqqını tələb edən, ədaləti bərpa edən səslər idi.Azadlıq uğrunda döyüşlər yalnız torpaq üçün deyildi. Onlar tarixi hüququmuzu bərpa etmək, xalqın gələcəyini təmin etmək üçün aparıldı. Hər itirilmiş kənd, hər dağılan ev, hər yaralanmış əsgər hüququn bərpasına qovuşan addımlar idi.Bu dastan sübut edir ki, tarixi hüquq və ədalət uğrunda mübarizə heç vaxt yarımçıq qalmır. Əksinə, qan yaddaşı ədalətə çevrilir, ədalət isə azadlıqla taclanır. Və bu azadlıq artıq yalnız tarix kitablarında deyil torpaqda, bayraqda və xalqın qəlbində əbədi yaşayır.XX əsrin sonları Azərbaycan üçün taleyüklü dövr idi. Sovet İttifaqının süqutu ilə milli dövlətçilik ideyaları reallığa çevrilmək imkanı qazandı. Bu tarixi mərhələdə xalqımızın iradəsini dünya miqyasında tanıdan və Azərbaycanı müstəqil dövlət kimi beynəlxalq arenada təqdim edən şəxsiyyət Heydər Əliyev oldu. Onun rəhbərliyi yalnız daxili siyasi sabitliyi təmin etməklə kifayətlənmədi,eyni zamanda Azərbaycanın müstəqilliyinin dünyada tanınması və beynəlxalq münasibətlər sisteminə inteqrasiyası istiqamətində həlledici rol oynadı.Heydər Əliyev 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdaraq daxili siyasi stabilliyi bərpa etdi, qanunvericilik bazasını gücləndirdi və iqtisadi sabitliyin təməlini qoydu. Bu mərhələdə onun əsas məqsədi müstəqil dövlət institutlarını möhkəmləndirmək və Azərbaycanın beynəlxalq arenada tanınmasını təmin etmək idi.
Bu strategiya Heydər Əliyevin Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi beynəlxalq hüquqda mövqeyini möhkəmləndirməsi ilə nəticələndi.Heydər Əliyevin diplomatik fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycan 1991-ci ilin sonunda Sovet İttifaqından ayrıldıqdan sonra dünya dövlətləri tərəfindən tanındı. 1992-ci ildə Azərbaycan BMT-yə üzv qəbul edildi və bununla da müstəqil dövlət kimi beynəlxalq hüquqda mövqeyini qazandı.Heydər Əliyevin diplomatik uğurları aşağıdakı sahələrdə xüsusilə nəzərə çarpır,Beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlıq — BMT, Avropa Şurası, İslam Konfransı Təşkilatı və digər beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrin qurulması,Regional əməkdaşlıq və enerji diplomatiyası Xəzər regionunda enerji layihələrinin təşviqi, Azərbaycanın geosiyasi mövqeyinin gücləndirilməsi.Dünya dövlətləri ilə müttəfiqlik əlaqələrinin yaradılması ABŞ, Rusiya, Türkiyə və Avropa ölkələri ilə diplomatik münasibətlərin qurulması.Bu diplomatik fəaliyyət Azərbaycanı yalnız müstəqil dövlət kimi tanıtmadı, həm də onun beynəlxalq siyasətdə fəal iştirakını təmin etdi.Heydər Əliyevin dövlətçilik modeli milli maraqların qorunması və beynəlxalq tanınmanın təmin edilməsi prinsipinə söykənirdi. O, Azərbaycanın strateji mövqeyini düzgün qiymətləndirərək milli maraqları xarici siyasət prioritetləri ilə uyğunlaşdırdı. Bu model aşağıdakı aspektlərdə özünü göstərdi:
Milli azadlığın qorunması dövlətin suverenliyinin təmin edilməsi və daxili müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi.
Hüquqi və siyasi sabitliyin təminatı demokratik institutların və hüquq sisteminin formalaşdırılması.
Beynəlxalq nüfuzun artırılması Azərbaycanın geosiyasi və iqtisadi əhəmiyyətini dünya dövlətləri qarşısında təsdiqləmək.Bu dövlətçilik modeli Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsinə və dünya miqyasında tanınmasına xidmət etdi.Heydər Əliyev yalnız siyasi lider deyildi; o, Azərbaycanın müstəqilliyinin canlı simvolu idi. Onun fəaliyyəti xalqın qan yaddaşı ilə üst-üstə düşdü: 20 Yanvar faciəsi, Qarabağ uğrunda mübarizə və azad torpaqların bərpası — bütün bunlar Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə dövlətçilik məfhumuna çevrildi.Onun diplomatik addımları Azərbaycan bayrağını beynəlxalq səviyyədə dalğalandırdı. Hər bir müstəqil imza, hər bir tanınma aktı xalqın haqq və hüquqlarının bərpasının sübutu oldu. Heydər Əliyev xalqın iradəsini, qan yaddaşını və milli azadlıq hərəkatını diplomatik səviyyədə möhkəmləndirdi.Heydər Əliyev Azərbaycanın dünya arenasında müstəqil dövlət kimi tanınmasının və möhkəmlənməsinin memarıdır. Onun rəhbərliyi ilə ölkəmiz yalnız daxili siyasi sabitliyi təmin etmədi, həm də beynəlxalq hüquqda tanınan, öz geosiyasi mövqeyini qoruyan və regional nüfuzunu artıran dövlət statusu qazandı.
Azərbaycan xalqı üçün Heydər Əliyev təkcə lider deyil, milli azadlığın, hüququn və dövlətçilik iradəsinin simvoludur. Onun siyasəti göstərdi ki, müstəqillik yalnız elan edilməklə yox, dünya miqyasında tanınmaq və hüquqi mövqeyini qorumaqla əsl mənada əldə edilir.
Azərbaycan tarixində nadir liderlər olur ki, xalqın ata nəşihətini yerinə yetirir, milli iradəni qoruyur və tarixi qisası həm diplomatiya meydanında, həm informasiya cəbhəsində, həm də real torpaqlarda təmin edir. Bu lider Cənab Ali Baş Komandandır. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycan xalqı yalnız milli qürurunu bərpa etmədi, həm də tarixi ədaləti və suverenliyi öz torpaqlarında möhkəmləndirdi.
Ali Baş Komandan yalnız cəbhədə deyil, həm də diplomatik meydanda tarixi qisasın təminatçısı oldu. Onun strategiyası beynəlxalq hüququn prinsipləri, dövlət maraqları və yüksək siyasət qaydaları ilə yönəldildi. Azərbaycan dünyaya bir mesaj verdi: tarixi torpaqların bərpası yalnız güc yolu ilə deyil, həm də diplomatiya və strateji siyasətlə əldə edilə bilər.

Bu siyasət nəticəsində,Azərbaycanın mövqeyi beynəlxalq arenada gücləndi,haqqı və tarixi hüquqları dünya ictimaiyyətinə çatdırıldı,diplomatik əlaqələr və beynəlxalq dəstək mexanizmləri yaradıldı.
Ali Baş Komandanın diplomatiyası göstərdi ki, tarixi qisas yalnız güc tətbiqi ilə deyil, strateji müzakirə və dünya siyasətində aktiv iştirakla təmin edilir.
Müharibələr yalnız silah və tanklarla qazanılmır. Onların ikinci ön cəbhəsi informasiya cəbhəsidir. Ali Baş Komandan müasir dövrdə media, beynəlxalq jurnalistika və rəqəmsal platformalardan istifadə edərək haqqı və milli hüquqları dünya ictimaiyyətinə çatdırdı.
Ən mühüm və simvolik uğur isə tarixi torpaqların bərpasıdır. Qarabağ və digər azad edilmiş bölgələr Azərbaycanın tarixi hüququnun və qan yaddaşının fiziki təzahürüdür. Burada hər kənd, hər şəhər və hər dağ göstərir ki,xalqın iradəsi və Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə ədalət öz yerini tapır,şəhidlərin qanı torpaqda müqəddəs iz buraxır,tarixi qisas həm mənəvi, həm hüquqi, həm də ərazi baxımından tamamlanır.

Bərpa olunan torpaqlar yalnız ərazi deyil, xalqın azadlıq arzularının, dövlətçilik iradəsinin və tarixə yazılmış qisasın təcəssümüdür.
Ali Baş Komandanın rəhbərliyi altında Azərbaycan xalqı tarixi qisasını üç cəbhədə eyni anda qazandı:
Yüksək siyasət dünya arenasında haqqın və hüququn tanınması, diplomatik qələbə.İnformasiya cəbhəsi haqqın və milli birliyin təbliği, yanlış təbliğatın ifşası.Tarixi torpaqların bərpası qan yaddaşının və ədalətin reallıqda öz yerini tapması Cənab Ali Baş Komandan ata nəşihətini yerinə yetirərək tarixi qisası həm dünya siyasətində, həm informasiya cəbhəsində, həm də torpaqlarımızda bərpa etdi. Bu tarixi uğur göstərdi ki,haqq və ədalət gec-tez öz yerini tapır,strateji düşüncə və milli birlik qələbəni təmin edir,tarixi qisas yalnız yaddaşda deyil, dalğalanan bayraqda, bərpa olunmuş torpaqlarda və xalqın ruhunda yaşayır.Azərbaycan tarixi çox qanlı sınaqlardan keçib, amma hər sınaq xalqın iradəsini daha da möhkəmləndirib. 20 Yanvar faciəsi, uzun illər işğal altında qalan torpaqlar, itirilmiş şəhərlər və kəndlər — bütün bunlar xalqın qan yaddaşını oyatdı və Ali Baş Komandanın rəhbərliyində tarixi qisasın zəruri olmasını göstərdi.Bu qisas yalnız bir torpaq uğrunda döyüş deyildi. O, tarixi hüququn bərpası, milli ləyaqətin müdafiəsi və xalqın azadlıq iradəsinin təntənəsi idi.
Cəbhədə qəhrəmanlıq, torpaqda ədalət,döyüş səngərlərində hər addım bir qəhrəmanlıq dastanı yazdı. Hər əsgər, hər zabit və hər könüllü torpaqlarımızın bərpası uğrunda canını fəda etdi. Qarabağın dağları yalnız torpaq deyil, şəhidlərin ruhunun yaşadığı, ədalətin dalğalandığı məkan idi.
Ali Baş Komandanın strategiyası sadəcə hərbi əməliyyatlarla məhdudlaşmadı. O, hər bir manevr, hər bir hücum və müdafiə addımını xalqın qan yaddaşı və milli hüququnun bərpası ilə əlaqələndirdi. Bu səbəbdən torpaqların azad olunması yalnız fiziki qələbə deyil, tarixi ədalətin və hüququn bərpası oldu.
Ali Baş Komandanın uğuru yalnız cəbhə xəttində deyil, diplomatiya və yüksək siyasət meydanında da əksini tapdı. Azərbaycan haqqı, tarixi hüququ və azadlıq arzusu ilə dünyaya tanıdıldı.

Diplomatik səylər və beynəlxalq platformalarda düzgün aparılan siyasət nəticəsində,Azərbaycanın haqqı beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qəbul edildi,düşmənin təhrif edilmiş təbliğatı ifşa olundu,Azərbaycanın siyasi və hərbi gücü həm qonşu dövlətlər, həm də dünya dövlətləri tərəfindən tanındı.
Müasir müharibə yalnız silahlar ilə qazanılmır. Ali Baş Komandan informasiya cəbhəsində də qətiyyətli addımlar atdı. Media, sosial şəbəkələr və beynəlxalq jurnalistika vasitəsilə Azərbaycan haqqını dünyaya çatdırdı, xalqın iradəsini və milli birliyini qorudu.
Hər bir dalğalanış xalqın ruhunu qaldırır, şəhidlərin qan yaddaşını yaşadır və tarixi hüququmuzu təsdiqləyir. Bu bayraq göstərir ki, ədalət və qisas yalnız yaddaşda deyil, reallıqda da mövcuddur və qorunur.

Ali Baş Komandanın rəhbərliyi Azərbaycan xalqına göstərdi ki, tarixi qisas yalnız silahla deyil, yüksək siyasət, informasiya və diplomatiya ilə də tam təmin edilə bilər. Torpaqların bərpası, beynəlxalq tanınma və informasiya cəbhəsindəki uğurlar birləşərək xalqın qan yaddaşını və milli hüququnu real qələbəyə çevirdi.

Bu dastan sübut edir ki, Azərbaycan xalqı üçün azadlıq yalnız torpaq və bayraq deyil, həm də ədalət, hüquq və tarixi qisasın həyata keçməsidir. Ali Baş Komandanın strategiyası bu reallığı əbədiləşdirdi və xalqın qəlbində, torpağında və tarixində yaşayacaq epik dastan yazdı.

Bu dastan yalnız keçmişin hekayəsi deyil. O, gələcək nəsillərə verilmiş bir dərsdir: haqqı, ədaləti və tarixi hüququ qorumaq hər birimizin vəzifəsidir. Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə əldə edilmiş qələbə göstərdi ki, xalqın iradəsi, milli birlik və strateji düşüncə birləşdikdə, heç bir ədalətsizlik qalıcı ola bilməz.

Azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayraq, yalnız fiziki sərhədin simvolu deyil. O, şəhidlərin ruhu, xalqın qüruru və tarixi qisasın əbədiliyidir. Hər dalğalanışda xatırlanır ki, ədalət və haqq gec-tez öz yerini tapır, və heç bir güc xalqın iradəsini, tarixi hüququnu və azadlıq arzularını sındıra bilməz.

Beləliklə, Azərbaycan yalnız torpaqlarını deyil, milli ruhunu, hüququnu və tarixi qisasını da bərpa etdi. Bu dastan göstərir ki, tarixi qisas və azadlıq bir-birindən ayrı deyil onlar xalqın qəlbində, torpağında və gələcək nəsillərin yaddaşında əbədidir.
Azərbaycan xalqının tarixi qan yaddaşı, iradəsi və milli qüruru heç vaxt sönməyib. Lakin bəzən bu yaddaşın səsi susdurulmuş, torpaqlarımız işğal altında qalmış və xalqın haqqı görməzdən gəlinmişdi. 20 Yanvar faciəsi isə bu susqunluğu pozdu. O, təkcə bir gecənin qanlı xatirəsi deyildi; o, xalqın milli iradəsini oyadaraq azadlıq arzularını alovlandırdı. Şəhidlərin qanı və xalqın göz yaşları bir dərs verdi: hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır.

Müstəqillik əldə edildikdən sonra Azərbaycan yalnız formal olaraq dövlət olmadı. Tarixi hüququ bərpa etmək, milli azadlığı qorumaq və itirilmiş torpaqları geri almaq xalqın və dövlətin qarşısında duran ən vacib vəzifələrdən biri idi. Bu yol uzun və çətin idi. Lakin Heydər Əliyevin və daha sonra Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə xalqın iradəsi dünya arenasında tanındı, informasiya cəbhəsində haqq öz yerini tapdı, və nəhayət, torpaqlarımız fiziki olaraq bərpa edildi.Hər bir addım, hər diplomatik görüş və hər hərbi əməliyyat tarixi ədalətin həyata keçməsi üçün planlanmışdı. Qan yaddaşı və hüquqi prinsip birləşərək göstərdi ki, ədalət və haqq təkcə yaddaşda deyil, torpaqda da yaşamalıdır.
Azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayraq yalnız fiziki sərhədin deyil, xalqın ruhunun, milli iradəsinin və tarixi qisasın simvoludur. Hər dalğalanış şəhidlərin ruhunu yaşadır, xalqın qürurunu gücləndirir və ədalətin əbədi olduğunu xatırladır.
Bu bayraq göstərir ki, ədalət üzərində qurulan mübarizə heç vaxt yarımçıq qalmır və haqq gec-tez öz yerini tapır.
Bu dastan yalnız keçmişin hekayəsi deyil, gələcək nəsillərə verilmiş bir dərsdir. Tarixi hüquq və azadlıq bir-birindən ayrı deyil — onlar xalqın qəlbində, torpağında və bayrağında əbədi yaşayır. Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Azərbaycan xalqı tarixi qisasını yüksək siyasətlə, informasiya cəbhəsində və torpaqlarımızda bərpa etdi, göstərdi ki, xalqın iradəsi, hüququ və azadlıq arzusu heç bir güc tərəfindən sındırıla bilməz.
Bu dastan sübut etdi: Azərbaycan xalqı yalnız torpaqlarını deyil, həm də milli ruhunu, hüququnu və tarixi ədalətini bərpa etdi. Qan yaddaşı ədalətə çevrildi, ədalət azadlıqla taclandı, və bu epik qələbə xalqın yaddaşında, torpağında və gələcək nəsillərin ruhunda əbədiləşdi.Zaman var ki, yaraları sağaldır; zaman da var ki, yaralara ədalətin möhürünü vurur. Azərbaycan xalqı üçün 20 Yanvar faciəsi uzun illər təkcə ürək ağrısı, göz yaşı və sükutla xatırlanan bir gecə idi. Lakin müstəqillik əldə edildikdən sonra bu faciə artıq yalnız emosional xatirə deyil, tarixi həqiqət və hüquqi fakt kimi dövlət yaddaşına həkk olundu. Məhz bu mərhələdə 20 Yanvar öz taleyini tapdı: ağrı ədalətə, hüzn isə milli ləyaqətə çevrildi.Sovet imperiyasının hökm sürdüyü illərdə 20 Yanvar haqqında danışmaq belə cəsarət tələb edirdi. Həqiqət susdurulmuş, günahkarlar gizlədilmiş, şəhidlərin qanı siyasi yalanların kölgəsində qalmışdı. Xalq xatırlayırdı, lakin dövlət səviyyəsində bu yaddaş rəsmi həqiqətə çevrilə bilmirdi.
Müstəqillik isə təkcə bayraq, himn və sərhəd demək deyildi. Müstəqillik, ilk növbədə, öz tarixinə sahib çıxmaq demək idi. Azərbaycan dövləti ayağa qalxdığı ilk illərdən etibarən 20 Yanvar faciəsinə siyasi-hüquqi qiymət verməklə göstərdi ki, bu qan yerdə qalmayacaq heç olmasa tarix qarşısında.
Şəhidlər Xiyabanı səssiz danışan tarixdir. Burada hər məzar bir ömürlük hekayə, hər ad yarımçıq qalan bir taledir. Lakin dövlət səviyyəsində aparılan əbədiləşdirmə prosesi göstərdi ki, bu talelər unudulmaq üçün deyil, yaşadılmaq üçündür.Abidələr, xatirə kompleksləri, rəsmi anım mərasimləri bir məqsədə xidmət etdi:
şəhidlik anlayışını milli şüurun mərkəzinə yerləşdirmək.Bu yanaşma ilə şəhidlər,yalnız hüzn obyekti olmadı,
milli qürurun və vətənpərvərliyin simvoluna çevrildi,azadlığın qiymətini xatırladan canlı tarix dərsi oldu.Müstəqillikdən sonra 20 Yanvar faciəsinə verilən siyasi-hüquqi qiymət Azərbaycan xalqının tarixi yetkinliyinin göstəricisi oldu. Bu yanaşma faciəni yalnız emosional xatirədən çıxarıb tarixi və hüquqi həqiqətə çevirdi.
Zaman insan yaddaşının ən sərt sınağıdır. O, illər keçdikcə səsləri kəsir, izləri silir, göz yaşlarını qurudur. Hüquqi qiymət almayan ağrı da zamanın bu amansız axınında tədricən solur əvvəl qəlblərdə, sonra yaddaşlarda. Lakin ədalət qazanan həqiqət zamanın sınağından qorxmur. O, yaddaşdan tarixə, tarixdən qanuna, qanundan isə gələcəyə çevrilərək əbədi yaşayır.Hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır” fikri sadəcə bir cümlə deyil, tarixin yazılma qanunudur. Xalqın yaşadığı hər faciə hüquqi və siyasi qiymət almadıqca yaddaşda kövrək qalır. Lakin ədalətlə möhürlənən həqiqət zamanın fövqünə qalxır.

Bu səbəbdən də ədalət yalnız keçmişin hesabı deyil — gələcəyin təminatıdır. Çünki yalnız ədalət qazanan həqiqət xalqı unudulmaqdan, tarixi isə təkrarlanmaqdan qoruyur.Tarix yalnız hadisələrin ardıcıllığı deyil; o, münasibətin, mövqenin və ədalətin məhsuludur. Eyni hadisə bir xalqın yaddaşında sönük xatirə, başqa bir xalqın tarixində isə dəyişməz həqiqət ola bilər. Bu fərqi yaradan əsas amil isə hüquqi və siyasi qiymətin mövcudluğudur. “Hüquqi qiymət olmayan ağrı zamanla solur, lakin ədalət qazanan həqiqət əbədi qalır” fikri məhz bu reallığın fəlsəfi ifadəsidir. Bu cümlə sadəcə emosional aforizm deyil, tarixin yazılma qanunudur.Məhz bu tarixi şüur və ədalətə söykənən mövqe ilə Azərbaycanın azadlıq mübarizəsi yalnız 20 Yanvarla məhdudlaşmadı. O, öz məntiqi davamını taparaq Dağlıq Qarabağ torpaqlarında yeni, daha mürəkkəb və daha uzun bir mərhələyə qədəm qoydu. Əgər 20 Yanvar milli iradənin oyanışı idisə, Qarabağ uğrunda mübarizə həmin iradənin sınaqdan keçmiş, möhkəmlənmiş və qələbəyə yönəlmiş forması oldu.

Azadlıq ideyası bu dəfə təkcə meydanlarda deyil, səngərlərdə, cəbhə xətlərində, şəhid məzarlarının sükutunda yaşayırdı. Qarabağ münaqişəsi Azərbaycan xalqının qarşısına tarixin ən ağır suallarından birini qoymuşdu: ədalətsizliklə barışmaq, yoxsa azadlıq uğrunda sona qədər mübarizə aparmaq? Cavab gecikmədi. Xalq öz tarixi yaddaşına, 20 Yanvar dərsinə söykənərək ikinci yolu seçdi.

Bu mübarizə illərlə davam etdi. Zaman-zaman itkilər, ağrılar, sarsıntılar yaşandı. Lakin artıq bir həqiqət formalaşmışdı: ədalət qazanmayan sülh, sülh deyil; azadlıqla möhürlənməyən tarix isə yarımçıqdır. Məhz bu düşüncə Qarabağ mübarizəsini yalnız ərazi məsələsi deyil, milli ləyaqət və tarixi ədalət məsələsinə çevirdi.

Nəhayət, bu uzun və çətin yol azadlığa qovuşdu. Dağlıq Qarabağda Azərbaycanın suverenliyinin bərpası göstərdi ki, hüquqi və siyasi baxımdan tanınmış həqiqət gec-tez real tarixi nəticəyə çevrilir. 20 Yanvarda susdurulmaq istənən xalq iradəsi Qarabağda qəti sözünü dedi. Qan yaddaşı ədalətə, ədalət isə qələbəyə çevrildi.
Beləliklə, Azərbaycan xalqının azadlıq mübarizəsi zaman və məkan baxımından vahid bir xətt təşkil etdi:
20 Yanvarda milli iradə oyandı,illər boyu Qarabağda sınandı,və nəhayət, azadlıqla taclandı.
Bu gün azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayraq sübut edir ki, ədalət üzərində qurulan mübarizə heç vaxt yarımçıq qalmır. Tarix bir daha təsdiqlədi: hüquqi və siyasi qiymət alan həqiqət yalnız yaddaşda deyil, torpaqda, sərhəddə və dövlət suverenliyində öz təntənəsini tapır.Azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayraq — xalqın ruhunun, ədalətin və azadlığın canlı sübutudur. O, yalnız gözlə görünən simvol deyil; o, xalqın qəlbində, tarixində və gələcəyində yaşayır. Bu bayraq hər birimizə xatırladır ki, ədalət üzərində qurulan mübarizə heç vaxt yarımçıq qalmır və hər zaman öz layiqli nəticəsini tapır.Hər xalqın tarixi var — bəzən parlaq, bəzən qaranlıq. Amma tarixi hüquq yalnız bir kağız parçası deyil,o, xalqın kimliyidir, iradəsidir, haqqıdır. Azərbaycan xalqı üçün bu hüquq uzun illər yad əl tərəfindən pozulmuş, sovet illərində boğulmuş və unudulmağa məruz qalmışdı. Lakin hər qanlı gecə, hər itirilmiş torpaq, hər şəhidin canı bu hüququ yenidən tələb etməyə çağırırdı.Azərbaycanın hər qarışı, hər daşı öz tarixi hekayəsini danışır. Amma bu hekayələr yalnız daşda, torpaqda yazılmayıb — onlar xalqın qanında, yaddaşında və ruhunda yaşayıb. Uzun illər əsarət altında saxlanılmış hüquqlar, itirilmiş torpaqlar, susmuş səslər… Bütün bunlar tarixi hüququmuzun bərpası uğrunda mübarizənin başlıca motivi oldu.Dağlıq Qarabağ illərlə qaranlıq əsarət altında qalmışdı. Amma dağlar susmaz — onlar xalqın iradəsini əks etdirən şahidlərdir. Səngərlərdən gələn səslər, kənd yollarından ötən addımlar, hər dağın başında dalğalanan bayraqsız külək… Bunlar xalqın haqqını tələb edən, ədaləti bərpa edən səslər idi.
Azadlıq uğrunda döyüşlər yalnız torpaq üçün deyildi. Onlar tarixi hüququmuzu bərpa etmək, xalqın gələcəyini təmin etmək üçün aparıldı. Hər itirilmiş kənd, hər dağılan ev, hər yaralanmış əsgər hüququn bərpasına qovuşan addımlar idi.Azərbaycan xalqı öz hüququnu, tarixini və dilini qorumaqda qətiyyətlidir. Tarixi hüquqların, azadlığın və milli qürurun müdafiəsi xalqın ruhunda əbədiləşir — və bu ruh heç vaxt sönməyəcək.Tarix unudulmur. Azərbaycan xalqı heç vaxt öz tarixini, dilini və mədəniyyətini unutmur, heç vaxt ədalətsizliklə barışmır. Hər şəhidin qanı, hər zəfərin izi, hər bayrağın dalğalanışı xalqın yaddaşında əbədi yaşayır.

Beləliklə, Azərbaycan üçün tarix yalnız xatirə deyil, ədalət və azadlıq yoludur. Hər nəsil bu yolu davam etdirəcək, hər dalğalanan bayraq isə xalqın haqqının, iradəsinin və mədəniyyətinin simvolu olaraq gələcək nəsillərə işıq tutacaq.

AMİDTV.AZ

Vəfa Məmmədova Hüquq üzrə fəlsəfə doktoru,Dünya Tibbi Hüquq Assosiasiyasının üzvü