15 Dekabr Türk Dili Ailəsinin – təntənəli günüdür.

Bütün Türk xalqlarının eyni dili, eyni amalı, eyni niyyəti ətrafında birləşməsi və bu vəhdəti sülhməramlı siyasətlə dünyaya təqdim etməsi — bu, sadəcə siyasi bir hədəf deyil, mədəniyyət, tarix və qardaşlıq ruhunun kosmik harmoniyasıdır. Türk Dünyası, qədim köklərindən gələn bu gücü bu gün diplomatik masalara və beynəlxalq platformalara daşıyaraq, yalnız öz birliyini deyil, həm də dünya sülhünə və ədalətinə olan sadiqliyini elan etmişdir.
Bu gün, 15 Dekabr, sadəcə bir dil bayramı deyil, bəşər tarixinin ən qədim və coğrafi cəhətdən ən geniş yayılmış dil birliklərindən birinin – Türk Dili Ailəsinin – təntənəli günüdür. Türk dillərinin tarixi keçmişi, sadəcə sözlərin və qrammatikaların deyil, minilliklərlə ölçülən Türk təfəkkürünün, sivilizasiyasının və kosmik baxışının şifrələndiyi bir xəzinədir.
Türk dilinin kökləri Altay-Sayan bölgələrində, təxminən e.ə. IV minilliklərdə mövcud olmuş Proto-Türk (Ana Türk) dilinə gedib çıxır. Bu dil, Böyük Çölün ortasında doğulmuş, bütün Asiya qitəsinə yayılan nəhəng bir mədəniyyət ağacının toxumudur.
15 Dekabr Dünya Türk Dili Ailəsi Günü bizə unudulmaz bir həqiqəti xatırladır.Türk dilləri ailəsi zamanın sınağından keçərək öz qədim kökünü, aqlütinativ məntiqini və epik bədii ruhunu qoruyub saxlamışdır. Bu dillər sadəcə keçmişin mirası deyil, həm də Türk dünyasının gələcək birliyinin təminatıdır.
Bizim vəzifəmiz, bu dil çayının hər bir budağını qorumaqla yanaşı, ortaq kökləri gücləndirmək, rəqəmsal dövrdə ortaq terminologiya yaratmaq və beləliklə, bu böyük dil qalereyasını gələcək nəsillərə daha qüdrətli çatdırmaqdır. Türk dili — əbədiyyətin səsidir.
Bu gün, Türk xalqlarının siyasi səsindəki rezonans, böyük bir sivilizasiyanın özünə inamının və bəşəriyyətə olan müsbət mesajının təzahürüdür. Bu, dünya xalqlarının sevgisini qazanmaq üçün atılan ən vacib və ən humanitar addımdır.
Türk xalqları, dil və mədəniyyət baxımından monolit bir quruluşa malikdir. Bu birlik, siyasi amalların və niyyətlərin formalaşmasında təməl rol oynayır.
Azərbaycanlı, türk, qazax, qırğız, özbək, türkmən – hər birinin dilində, əslində, eyni dastanların, eyni ninnilərin ruhu yaşayır. Bu dil birliyi, qarşılıqlı anlaşmanın ən böyük körpüsüdür. Bu, bir-birinin ağrısını və sevincini tərcüməsiz dərk etmək qabiliyyətidir.
Türk mədəniyyətinin dərinliklərindən gələn ortaq niyyət insana hörmət, qonaqpərvərlik, ədalətə sadiqlik və dövlətçilik ənənəsi üzərində qurulub. “Dədə Qorqud Kitabı”nda, “Qutadqu Bilik”də və Yunus Əmrənin hikmətlərində təqdim olunan əxlaqi-fəlsəfi dəyərlər, bütün Türk xalqlarının daxili niyyətini və əsas amallarını formalaşdırır: hüzur, tərəqqi və bərabərlik.
Bu gün Türk dövlətləri, coğrafi və siyasi müstəqilliklərini qoruyaraq, Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində, ortaq amalları ətrafında birləşirlər.
Vahid amal, sadəcə iqtisadi əməkdaşlıq deyil; o, Türk Dünyasının regional təhlükəsizlik, mədəniyyət və elm sahəsində öz sözünü demək istəyidir. Bu amal – Türk xalqlarının öz müqəddəratını təyin etmə, daxili sabitlik və müstəqil xarici siyasət aparma niyyətidir.
Türk xalqlarının siyasəti, keçmişin müdrikliyindən bəhrələnərək sülhə, sabitliyə və beynəlxalq hüquqa hörmətə əsaslanır. Bu siyasət aşağıdakı üç əsas prinsiplə dünya xalqlarının sevgisini qazanır.
  Türk dövlətləri arasında infrastruktur layihələri, enerji və nəqliyyat dəhlizləri (məsələn, Orta Dəhliz) yalnız iqtisadi maraqlara deyil, həm də Avrasiya qitəsində qarşılıqlı asılılıq və təhlükəsizliyin artırılmasına xidmət edir.
Türk xalqları, öz regionlarında və qlobal miqyasda münaqişələrin sülh yolu ilə həllində vasitəçilik, diplomatik səylər və humanitar yardım ilə fərqlənirlər. Bu, Türk ruhunun ədalət və mərhəmət prinsiplərini əks etdirir.
Türk Dünyası, Qərb və Şərq sivilizasiyaları arasında bir körpü rolunu oynayaraq, mədəni müxtəlifliyə hörməti təbliğ edir. Bu, dünyaya Türk xalqlarının açıq, qonaqpərvər və tolerant ruhunu göstərir.
Türk dövlətlərinin vahid səylərlə təqdim etdiyi bu sülhməramlı siyasət, beynəlxalq münasibətlərdə “yumşaq güc”ün  ən gözəl nümunələrindən biridir.
Dünya xalqları, Türk dövlətlərinin daxili sabitliyə və regional hüzura verdiyi önəmi gördükcə, onlara olan güvəni artır. Türk Dünyası artıq sadəcə enerji və ya hərbi qüvvə ilə deyil, mədəni dəyərləri, humanist yardımları və sabitlik təminatçısı rolu ilə tanınır.
Bu, bir sivilizasiyanın öz tarixini inkar etmədən, gələcəyə sülh bayrağı altında addımlaması deməkdir.
Bütün Türk xalqlarının eyni dili, eyni amalı və eyni sülhməramlı niyyəti ətrafında birləşərək dünya xalqlarının sevgisini qazanması – bu, təkcə Türk Dünyası üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün ümidverici bir modeldir.
Bu vəhdət, həm güclü bir iqtisadi və siyasi blok formalaşdırır, həm də mədəniyyətlərarası hörmət və qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslanan yeni bir dünya nizamına çağırışdır. Türk ruhunun qədimdən gələn sülh və ədalət idealları, bu gün diplomatik dillə dünyanın ən böyük arenasında səslənir.Türk xalqlarının vahid dil, mədəniyyət və amal ətrafında birləşməsi ideyası, XX əsrin sonlarında siyasi reallığa çevrildi və bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) (keçmiş adı ilə Türk Şurası) timsalında beynəlxalq münasibətlərin əsas aktorlarından birinə çevrilib. TDT, sadəcə qardaş ölkələrin forumu deyil, Avrasiya qitəsində təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf və mədəni inteqrasiyanın memarıdır.
Təşkilatın əsas məqsədi – üzv dövlətlərin (Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan) və müşahidəçi dövlətlərin (Türkmənistan, Macarıstan, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti) əməkdaşlığını dərinləşdirmək, regionda sülh və sabitlik üçün yeni modellər yaratmaqdır
Türk Dünyası, coğrafi olaraq geosiyasi gərginliklərin mərkəzində yerləşdiyindən, təhlükəsizlik məsələləri TDT-nin fəaliyyətində fundamental əhəmiyyət kəsb edir.
TDT çərçivəsində üzv dövlətlər terrorizm, transmilli cinayətkarlıq və qeyri-leqal miqrasiya ilə mübarizədə təcrübə mübadiləsini genişləndirirlər. Bu əməkdaşlıq, regionun xarici təsirlərdən müstəqil şəkildə öz təhlükəsizlik arxitekturasını qurmasına xidmət edir.
Təşkilatın siyasəti güc tətbiqinə deyil, beynəlxalq hüquqa, ərazi bütövlüyünə və suverenliyə hörmətə əsaslanır. Azərbaycanın İkinci Qarabağ Müharibəsi sonrası dövrdə TDT platformasında dəstək alması, regional ədalətin bərpası baxımından təşkilatın əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi.
Son illərdə TDT-yə üzv ölkələr arasında hərbi-texniki əməkdaşlıq dinamik şəkildə inkişaf edir. Bu, ölkələrin müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək və xarici asılılığı azaltmaq niyyətinin göstəricisidir. Qardaş ölkələrin təcrübə mübadiləsi və ortaq hərbi təlimlər keçirməsi, ortaq təhdidlərə qarşı vahid mövqe nümayiş etdirmək üçün zəmin yaradır.
Türk Dünyasının iqtisadi amalı – maliyyə, ticarət və nəqliyyat sahələrində maneələri aradan qaldıraraq böyük Türk İnvestisiya Məkanını yaratmaqdır.
TDT-nin iqtisadi inteqrasiyada əsas strateji layihəsi Orta Dəhlizdir.  Bu dəhliz Çindən başlayaraq Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya qədər uzanır.
Orta Dəhliz, Türk dövlətlərinə qlobal ticarət yollarının əsas operatoru rolunu oynamaq imkanı verir. Bu, nəinki üzv ölkələrin gəlirlərini artırır, həm də qlobal təchizat zəncirlərinin dayanıqlığı üçün alternativ və daha təhlükəsiz bir yol təqdim edir.Vahid amalın ruhu mədəniyyət, dil və təhsil vasitəsilə möhkəmləndirilir.
TÜRKSOY (Türk Mədəniyyəti Beynəlxalq Təşkilatı) və Türk Akademiyası kimi qurumlar Türk xalqlarının ortaq tarixini, ədəbiyyatını və sənətini təbliğ edir. Hər il bir Türk şəhərinin “Türk Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı” elan edilməsi, mədəni mübadiləni gücləndirir və xalqlar arasında bir-birinə bələd olma hissini artırır.
Dil birliyi idealına çatmaq üçün TDT çərçivəsində ortaq terminologiya komissiyaları fəaliyyət göstərir. Bu komissiyalar müasir elmi, texnoloji və siyasi terminlərin Türk dillərində ortaq və anlaşılır formalarının yaradılmasına çalışır. Bu, gələcəkdə bütün Türk dövlətlərində eyni elm, eyni təhsil və eyni anlayış sisteminin formalaşmasına xidmət edir.
Türk Dövlətləri Təşkilatı, eyni dil və eyni amalla hərəkət edərək, sülhməramlı, konstruktiv və inteqrasiyayönümlü siyasəti ilə dünya xalqlarının sevgisini qazanır. Bu təşkilat, XXI əsrdə regional əməkdaşlığın, müstəqil inkişafın və humanitar dəyərlərə sadiqliyin simvoluna çevrilir.
TDT, sadəcə bir siyasi qurum deyil, Türk Sivilizasiyasının sülh və tərəqqi mesajını dünyaya çatdıran tarixi bir platformadır.
Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) əsas iqtisadi prioriteti olan Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (Orta Dəhliz), Avrasiya qitəsinin nəqliyyat xəritəsini yenidən çəkən strateji layihədir. Təhlükəsizlik və sabitlik vəd edən bu dəhliz, təkcə Türk dövlətlərini birləşdirmir, həm də Çinin “Bir Kəmər, Bir Yol” (BKY) təşəbbüsü ilə rəqabət və əməkdaşlıq şəraitində, Avropa İttifaqı (Aİ) üçün əsas alternativ nəqliyyat yolu olmaq iddiasındadır.
Orta Dəhliz, sadəcə yol deyil, o, Türk dünyasının qlobal geosiyasətdə müstəqil və təsirli oyunçu olma niyyətinin təzahürüdür.
Orta Dəhliz, Çin və Avropa arasındakı quru yollarını Xəzər dənizi və Qafqaz regionu üzərindən birləşdirir. Onun əsas cəlbediciliyi sürət, təhlükəsizlik və dayanıqlıqdır
Orta Dəhliz, Avropa İttifaqının (Aİ) Asiyadan idxal etdiyi malların təhlükəsiz və diversifikasiya olunmuş şəkildə çatdırılmasında əsas rol oynayır.
Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Şimal Dəhlizinin dayanıqlığı ciddi şəkildə azaldı. Bu, Aİ-nin Asiya ilə ticarət əlaqələrini yeni, siyasi cəhətdən etibarlı marşrutlara köçürməsini zəruri etdi. Orta Dəhliz, məhz bu boşluğu doldurur.
  Orta Dəhliz, Türk dövlətlərinin iqtisadi suverenliyini, regional inteqrasiyasını və qlobal miqyasda nüfuzunu yüksəldən strateji bir layihədir. TDT bu yolla yalnız özünü deyil, bütün Avrasiya qitəsinin iqtisadi və siyasi sabitliyini müdafiə edir.
Bütün Türk Dünyasının qəlbində döyünən vahid arzu — Birlik, Tərəqqi və Davamlı Uğurdur. Biz bu gün, minilliklər əvvəl Altay dağlarının ətəklərində toxunan, Orxon abidələrində daşlaşan, Dədə Qorqud dastanlarında nəfəs alan, Vahid Türk Sivilizasiyasının böyük gələcəyini arzulayırıq.
Bu arzu, sadəcə sentimental bağlılıq deyil, strateji, mədəni və tarixi zərurətdir. Birlik, qardaş xalqların güclü, müstəqil və beynəlxalq münasibətlərdə nüfuzlu bir qütb kimi mövcud olmasının əsas təminatıdır.
Türk xalqlarının birliyinin təməli ortaq dil ailəsi üzərində qurulub. Dillərimizin təbliği, gələcək nəslin öz kimliyini və mədəni irsini qoruyub saxlamasının yeganə yoludur.
Türk dilləri, bədii cəhətdən zəngin aqlütinativ quruluşu və sair uyğunluğu ilə fərqlənir. Azərbaycan, Türkiyə, Özbək, Qazax, Qırğız dillərindəki ortaq söz kökləri və qrammatik elementlər, bizim vahid mənəviyyatdan qidalandığımızı göstərir.
Biz Türk xalqlarının dillərinin təbliği və mədəni irsinin qorunması ilə kimliyimizi gücləndirməyi, TDT platformasında siyasi və iqtisadi uğurların davamlılığını təmin etməyi arzulayırıq.
Bu böyük birliyin uğurları yalnız Türk xalqları üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün ümid mənbəyidir. Vahid səs, vahid amal və sülhməramlı niyyətlə Türk Dünyası, XXI əsrin ən nüfuzlu və dayanıqlı qütblərindən biri olacaq.
AMİDTV.AZ

Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü