Coğrafiyaşünaslığın dərinliyinə enən, pedaqogikanın ən çətin pillələrini aşan Elxan Fərman oğlu Əliyev

Elxan Fərman oğlu Əliyev – bu ad, Azərbaycan elmi və təhsil mühitində coğrafiyaşünaslığın dərinliyinə enən, pedaqogikanın ən çətin pillələrini aşan, daima inkişafı hədəfləyən bir ziyalının fəaliyyətini simvolizə edir. 1975-ci ildə Salyan şəhərində, ziyalı bir ailədə dünyaya göz açan Elxan Əliyev, erkən yaşlarından intellektual inkişafa meylli olmuş, bu yolu atasının, yazıçı-publisist, şair Fərman Əlibəylinin sənətkar ruhundan ilhamlanaraq davam etdirmişdir . Onun dünyagörüşünün, əxlaqının, intizamının əsası Salyan şəhər 4 saylı orta məktəbində qoyulmuşdur. Burada aldığı ilk dərslər, ilk uğurlar, ilk ilham mənbələri onu elmin işığına yönəltmişdir. Xüsusilə də hələ də həyatdakı ən qiymətli müəllim xatirələrindən biri ibtidai sinif müəlliməsi Solmaz müəllimə onun təhsil həyatının başlanğıc səhifəsində iz buraxmış şəxsiyyətlərdəndir.Solmaz müəllimənin qayğı dolu səsi, təmkinli baxışları və tədrisə olan sevgisi, Elxan müəllimin həyat yolunda ilk əmin addımların atılmasına səbəb oldu.Orta təhsilini Salyan şəhərində başa vurduqdan sonra, Elxan Əliyev elmə olan sevgisini Coğrafiya sahəsində reallaşdırmağa qərar vermişdir. Lənkəran Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsini (1997) bitirərək, fundamental biliklərin təməlini qoymuşdur. Lakin elmi ehtiras onu daha da irəli aparmışdır. O, Azərbaycan elminin zirvələrindən sayılan AMEA-nın Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutuna qədəm qoymuş, burada mərhum c.e.d., akademik Budaq Budaqovun rəhbərliyi altında aspirantura təhsili almışdır.Bu illər onun elmi formalaşmasının ən məhsuldar dövrlərindən biri idi. Budaq Budaqovla yanaşı, onun elmi yoluna böyük təsir göstərmiş digər görkəmli alimlər — Ramiz Məmmədov, Almas Mikayılov və Elbrus Əlizadə də Elxan Əliyevin elmi iradəsinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynamışlar. Hər üç alim artıq həyatda olmasa da, onların xatirələri Elxan müəllimin yaddaşında dərs kimi, yol göstəricisi kimi yaşayır. Həmçinin institutun fəxri simalarından soyadlarını xatırlamasa da, dərin ehtiramla yad etdiyi İldırım müəllim və Vidadi müəllim də onun elmi fəaliyyəti üçün əvəzsiz dayaq olmuşdur.Elxan Əliyevin elmi dünyasının formalaşmasına öz möhürlərini vurmuş, onların hər biri ona coğrafiyanın yalnız xəritə və relyefdən ibarət olmadığını, həm də insan-təbiət münasibətlərinin ən incə bədii xəttini daşıdığını öyrətmişdilər.
1997-2000-ci illəri əhatə edən bu müddət, onun həm də kiçik elmi işçi kimi fəaliyyətə başladığı dövr olmuşdur. Elxan Əliyevin elmi maraqlarının mərkəzində, təbiətin sirlərindən biri durur. “Talış dağlarının sədd effektinin landşaftın formalaşmasına və differensasiyasına təsiri”. Bu mövzu, onun təkcə elmə deyil, həm də Azərbaycanın zəngin coğrafi irsinə olan dərin bağlılığını göstərir. Tədqiqat, Talış dağlarının unikal ekosisteminin formalaşmasında oynadığı rolu dərindən araşdıraraq, coğrafiya elminə dəyərli töhfələr verməyi hədəfləyir.
Bu dağ silsiləsi coğrafi məkanda sadəcə relyef elementi deyil, həm də iqlimi, bitki örtüyünü, torpaq tipini və bütövlükdə landşaftı formalaşdıran nəhəng bir “təbii sədd” funksiyasını yerinə yetirir. Bu tədqiqat, Talışın nə üçün unikal və bənzərsiz olduğunu Lənkəranın rütubətli subtropik cənnəti ilə daxili düzənliklərin nisbətən quraq əraziləri arasında kəskin bir kontrast yaratdığını izah edir. Talış dağları sanki bir nəhəng pərdə kimi Xəzər dənizindən gələn rütubətli hava kütlələrinin qarşısını kəsir.Dənizdən gələn rütubətli hava dağlara qalxarkən soyuyur və bol yağıntı şəklində özünü boşaldır.
Hava kütlələri dağı aşaraq daxili ərazilərə keçdikdə, artıq quru və isti olur. Bu “yağış kölgəsi” effekti daxili landşaftın daha quraq, yarımsəhra və dağ-kserofit bitki örtüyünün formalaşmasına səbəb olur.
Elxan Əliyevin tədqiqatı məhz bu iki fərqli iqlim rejiminin və onun təsiri ilə yaranan iki fərqli landşaft tipinin incəliklərini öyrənir.
Talış dağları landşaftının zirvəsi Hirkan meşələridir. Bu meşələr təkcə Azərbaycanın deyil, bütün dünyanın təbii irsi sayılır, çünki onlar Üçüncü Dövrün (Tersiyer) relikt bitki növlərini qoruyub saxlayır. Dəmirağac, Şabalıdyarpaq palıd, Azat kimi nadir ağaclar məhz Talışın sədd effektinin yaratdığı unikal mikroiqlim sayəsində sağ qalmışdır.
Hirkanın daima nəmli, ilıq iqlimi və rütubətli torpaqları, dağların “sədd” olaraq iqlimi yumşaltmasının və yağıntıları bərabər paylamasının birbaşa nəticəsidir. Bu, təkcə bioloji müxtəlifliyi deyil, həm də bu ərazilərin ekoturizm və elmi turizm üçün cəlbediciliyini təmin edir.
Tədqiqatın əsas anlayışı olan differensasiya yəni landşaftın fərqli hissələrə ayrılması Talış dağlarının coğrafi portretini cızır.
Elmi tədqiqatla paralel şəkildə, Elxan Əliyev on illəri əhatə edən (2001-2018) fəal pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Ölkənin dövlət və özəl təhsil müəssisələrində coğrafiya fənni üzrə metodist, lisey direktoru, akademik təhsil üzrə müşavir, məktəb idarəetməsində aparat rəhbəri kimi məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Bakı, Sumqayıt, Mingəçevir, Şirvan, Lənkəran kimi fərqli şəhərlərdəki təcrübəsi, ona Azərbaycan təhsil sisteminin həm incəliklərini, həm də ehtiyaclarını dərindən anlamağa kömək etmişdir .Onun bu sahədəki səmərəli fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilmiş və 2012-ci ildə Təhsil Nazirliyi tərəfindən “Qabaqcıl Təhsil İşçisi” fəxri adı və döş nişanı ilə təltif edilmişdir. Bu mükafat, onun təhsilə və gələcək nəsillərin yetişdirilməsinə verdiyi əvəzsiz töhfənin parlaq göstəricisidir.
2018-ci ildən etibarən, Elxan Əliyev karyerasında yeni bir səhifə açaraq, Odlar Yurdu Universitetində “Beynəlxalq münasibətlər və turizm” kafedrasında baş müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır. Bu keçid, onun elmi və pedaqoji maraqlarının coğrafiyanın tətbiqi sahələrinə – iqtisadiyyat və xüsusilə də turizmə yönəldiyini göstərir.Onun akademik fəaliyyəti, xüsusilə turizm sahəsində dərs dediyi tələbələr üçün bələdçi rolunu oynayır. Hazırda o, turizm ixtisasında təhsil alan tələbələrə yalnız nəzəri bilik vermir, həm də onların elmi məqalələr yazmasına rəhbərlik edir, konfranslara çıxış hazırlamalarına dəstək olur, peşənin incəliklərini təcrübəyə əsaslanan metodlarla öyrədir.
O, təkcə fənn tədris etməklə kifayətlənməmiş, həm də ali təhsil üçün dəyərli dərs vəsaitlərinin müəllifi olmuşdur:“Coğrafiyadan əlavə vəsait” (həmmüəllif) abituriyentlər üçün.
“Turizm agentliyi və onun iş prinsipi” – ali məktəb tələbələri üçün. İki cildlik “Turizm coğrafiyası” –ali məktəb tələbələri üçün.
Elxan Əliyev, müəllimlik və idarəçiliklə yanaşı, dövrün ən aktual və strateji mövzularında elmi tədqiqatlarını davam etdirir. Onun son illərdəki məqalə və tədqiqat işlərinin mövzuları, Azərbaycanın müasir inkişaf strategiyası ilə tamamilə səsləşir. Xüsusilə, “İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə turizmin potensial imkanları” mövzusunda çıxışı, regionun yenidən qurulması və turizm potensialının üzə çıxarılması baxımından böyük aktuallıq kəsb edir.
Bundan əlavə, onun ekoloji amillərin rolu, Şərqi Zəngəzurda ekosistemin öyrənilməsi, müalicə turizmi, dayanıqlılıq və innovasiyalar kimi sahələrdəki araşdırmaları, Azərbaycanın turizm və iqtisadiyyat sahəsindəki gələcək inkişaf perspektivlərini işıqlandırır. O, həm də “Siyasi coğrafiya”, “Dayanıqlı turizm”, “Qış turizminin təşkili xüsusiyyətləri” kimi müxtəlif fənlər üzrə tədris proqramlarının müəllifidir.
Elm və təhsil sahəsindəki fəaliyyəti beynəlxalq əməkdaşlığı da əhatə edir. 2022-ci ildə Azərbaycan və Cənubi Koreyanın ortaq layihəsi olan “Yüksək Texnologiyalar Parkının istismar proqramı çərçivəsində tətbiqi bacarıqların artırılması” proqramında iştirak edərək sertifikat əldə etməsi, onun daima peşəkar inkişafa can atdığını bir daha sübut edir.
Elxan Fərman oğlu Əliyev, öz nümunəsi ilə sübut edir ki, elmi biliklə pedaqoji təcrübənin vətənpərvərliklə birləşməsi, ölkənin inkişafı üçün necə böyük bir qüvvəyə çevrilə bilər. O, alim, müəllim və həm də üç övlad atası olaraq, Azərbaycan elmi və təhsilinin gələcəyinə öz dəyərli töhfəsini verməkdədir.Elxan Əliyevin bu elmi-pedaqoji missiyasının kökündə atasının – yazıçı-publisist, şair Fərman Əlibəylinin sənətkar ruhu və jurnalistlik fəaliyyətindən gələn zəngin intellektual fon dayanır. Atasının AzTV və Azərbaycan radiosundakı uzun illik fəaliyyəti, onlarla kitab və oçerklə dərc edilmiş araşdırmaları, oğulun elmi publisistikasına və təqdimat tərzinə dərin təsir göstərmişdir.
Elxan Fərman oğlu Əliyev, bir pedaqoq kimi, təkcə fənn öyrətmir, həm də hər bir turizm məhsulunun arxasında duran tarixi ruhu, coğrafi əsası və dayanıqlı iqtisadi məqsədi aşılamaqla gələcəyin mütəxəssislərini yetişdirir. O, bilikdən təcrübəyə uzanan möhtəşəm bir yolun memarıdır.Elxan Fərman oğlu Əliyev kimi coğrafiyaşünas-alimlərin qələmindən çıxan ən dəyərli araşdırmalar, bu gün Azərbaycanın qəlbini təzədən döyündürən torpaqların gələcəyinə işıq tutur. İşğaldan azad edilmiş ərazilər – Qarabağ və Şərqi Zəngəzur – sadəcə tarixi bir zəfərin mənəvi mirasları deyil, həm də XXI əsrin ən dinamik iqtisadi sektoru olan turizm üçün misilsiz, heç yerdə təkrarlanmayan palitradır. Bu torpaqlar otuz illik zülmə dözmüş, lakin ruhu sınmamış bir diyardır. İndi isə o, özünün qədim meşələrini, zümrüd çaylarını və tarixin nəfəsini daşıyan qalalarını dünyanın üzünə açmağa hazırlanır.
Qarabağın və Zəngəzurun təbiəti, planetin ən zəngin ekosistemlərindən biridir. Alimlər bu torpaqlarda ekoloji turizmin inkişafı üçün heyrətamiz potensial görürlər. Kəlbəcərin min bir dərdə dərman olan İstisu suları, Laçının dağ silsilələri, Şuşanın sərin meşəlikləri – bütün bunlar müalicə-sağlamlıq turizmi üçün mükəmməl bir fon yaradır.
Elxan Əliyevin tədqiqatlarında vurğulanan ekoloji amillərin rolu məhz bu kontekstdə kritik əhəmiyyət kəsb edir. Turizm inkişafı qızıl tələyə düşməməli, dayanıqlılıq prinsipinə əsaslanmalıdır. Qorunan təbiət zonaları, bio turizm marşrutları və kənd turizmi layihələri Qarabağın təbiətini qoruyaraq gəlir gətirməyin açarıdır. Bu ərazilər, Azərbaycanın qədim tarixinin və mədəniyyətinin canlı ensiklopediyasıdır. Şuşa – Qafqazın mədəniyyət paytaxtı, Cıdır Düzü – milli ruhun ucalığı, Qubadlıdakı mağaralar, Zəngəzurun qalaları… Bu, sadəcə binalar yığını deyil, hər daşında bir tarix yatan, hər guşəsində bir musiqinin səsi eşidilən bir məkandır
Şuşa, Cıdır Düzü, Qubadlı, Zəngəzur… Bu adlar, artıq sadəcə coğrafi məkanları deyil, Azərbaycanın bütövlüyünü, sarsılmaz iradəsini və Zəfər ruhunu ifadə edən müqəddəs simvollardır. Bu torpaqlar otuz illik hasrətdən sonra azadlığına qovuşdu. Bu Qələbə, yalnız bir hərbi uğur yox, həm də ədalətin bərpası və milli ruhun intibahı oldu. Bu yol isə Ali Baş Komandanın qətiyyətli rəhbərliyi ilə tarix yazan qəhrəman oğulların qanı və canı bahasına açıldı. Hər biri min illik sivilizasiyanın, qədim dövlətçilik ənənələrinin şahididir. Bu məkanlar, Elxan Əliyevin vurğuladığı kimi, təkcə turistik marşrut deyil, həm də milli kimliyin təsdiqi üçün əvəzsiz meydanlardır. Hər bir abidəni bərpa etmək, tariximizi yenidən yazmaq deməkdir.
Bütün bu bərpa və intibah prosesinin təməlində, Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsi dayanır. Onlar gələcək nəsillərə azadlıq və qürur bəxş etmək üçün ən ali qurbanı verdilər.
Onların qəhrəmanlığı hər bir daşın, hər bir bərpa olunan tikilinin, hər bir açılan yolların mənəvi memarıdır. Biz bu torpaqlarda gəzərkən, sadəcə təbiətə və tarixə yox, həm də şəhidlərin ruhuna ehtiram borcumuzu daşıyırıq. Onlar bizə bu diyarı miras qoydular. Bu mirasın qorunması, turizm vasitəsilə təbliği isə hər birimizin mənəvi vətəndaşlıq borcudur.
Bu tarixi Zəfərin əldə edilməsi, ilk növbədə, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanının müstəsna siyasi iradəsi, qətiyyəti və uzaqgörənliyi sayəsində mümkün oldu. Onun “Dəmir Yumruq” əməliyyatı ilə tarix yazmaq əmri, qəhrəman ordumuzun mətinliyi ilə birləşərək, illərdir davam edən ədalətsizliyə son qoydu.İndi bu liderlik, azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması, o cümlədən turizm infrastrukturunun ən müasir standartlara uyğun yaradılması, bu torpaqların təkcə Azərbaycanın yox, bütün Qafqazın turizm və iqtisadi inkişaf mərkəzinə çevrilməsi üçün təməl qoyur.Elxan Əliyevin turizm sahəsindəki təşəbbüsləri yalnız universitet auditoriyası ilə məhdudlaşmır. Ötən il COP29 ərəfəsində ölkənin bütün turizm qurumlarının iştirakı ilə keçirilən “COP29-un Turizm Üfüqləri” adlı böyük konfransın təşkilində onun xüsusi rolu olmuşdur. Dövlət Turizm Agentliyinin, müxtəlif turizm assosiasiyalarının qatıldığı bu tədbir, ölkə turizminin inkişaf strategiyasının, ekoturizm potensialının və təhsil əlaqələrinin geniş müzakirə olunduğu mühüm bir platformaya çevrilmişdir.
Mədəni irs və yerli mədəniyyətlərin turizmin inkişafında rolu adlı araşdırmaların göstərdiyi kimi, bu mirası nümayiş etdirmək, həm qlobal miqyasda milli kimliyi təsdiqləmək, həm də turizm axınını artırmaq üçün əvəzsiz bir vasitədir. Hər bir abidə, hər bir tarixi məkan özündə min illik hekayə daşıyır və bu hekayəni dünyaya çatdırmaq üçün otellər, muzeylər, sənətkarlıq mərkəzləri qurulur.
Elxan Fərman oğlu Əliyevin elmi tədqiqatları müasir turizmin qədim mənbəyinə – mədəni irsə işıq salır. Turizm sənayesi sürətlə böyüdüyü bir dövrdə, cəlbediciliyin əsas qarantı artıq sadəcə təbii gözəlliklər deyil, hər xalqın özünəməxsus ruhu, tarixi və yerli mədəniyyətidir. Məhz milli kimliyin təsdiqi və irsin qorunması missiyası, iqtisadi gəlir məqsədi ilə mükəmməl şəkildə qovuşur.
Hər bir qədim qala, hər bir milli musiqi aləti, hər bir sənətkarlıq nümunəsi – bunlar sadəcə əşya deyil, yüzillərlə davam edən bir hekayənin daşıyıcısıdır. Bu hekayələri nümayiş etdirmək, turizm axınını kəskin şəkildə artırır. Turist pulla əşya almaqdan çox, fərqli bir mədəniyyətin bir hissəsi olmaq təcrübəsini əldə etmək istəyir.
Mədəni irs yalnız daşdan və betondan ibarət deyil, o, həm də canlı mədəniyyətdir. Bu, Elxan Əliyevin araşdırmalarında xüsusi vurğulanan bir məqamdır. Yerli sənətkarlıq, kulinariya (milli mətbəx), folklor, adət-ənənələr və qonaqpərvərlik bütün bunlar yerli icmaların iqtisadiyyatını canlandıran ən təsirli turizm məhsullarıdır.
Kənd turizmi (aqroturizm) məhz bu kontekstdə inkişaf edir. Turist böyük şəhərlərdən kənara çıxaraq, Qarabağda, Şəkidə, Qubada kənd evində qalmaq, yerli məhsullardan bişirilmiş yeməkləri dadmaq, xalça toxunması prosesini izləmək və ya milli rəqsləri öyrənmək istəyir. Bu proses həm icmaya birbaşa gəlir gətirir, həm də gənclərin öz irslərinə sahib çıxmasını stimullaşdırır, beləliklə mədəniyyətin davamlılığını təmin edir.Mədəni irsin turizm vasitəsilə qlobal miqyasda nümayiş etdirilməsi, bir ölkənin milli kimliyini təsdiq etmək üçün əvəzsiz bir vasitədir. Hər bir turist, ziyarət etdiyi tarixi məkanın kimə aid olduğunu, hansı sivilizasiyanın məhsulu olduğunu dərk edir.
Bu, xüsusilə Azərbaycan kimi, zəngin mədəniyyətə və çətin tarixi keçmişə sahib olan ölkələr üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Şuşa, Naxçıvan abidələri, Qobustan petroqlifləri və ya Bakının İçərişəhər divarları hər biri beynəlxalq ziyarətçi üçün Azərbaycanın tarixini danışan səssiz səfirlərdir. Elxan Əliyevin turizm coğrafiyası fənninin tədrisi, məhz bu milli-mədəni dəyərlərin turizm məhsuluna çevrilməsi metodikasını öyrədir .Mədəni irsə əsaslanan turizm, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə (DİM) tam cavab verir. İrs turizmi qorunmağa xidmət edir. Abidələr turistik gəlirlə bərpa olunur və mühafizə edilir. Bu isə irsin gələcək nəsillərə çatdırılmasının iqtisadi əsasını yaradır.
Elxan Fərman oğlu Əliyevin elmi və pedaqoji fəaliyyətinin əsas hədəflərindən biri, müasir iqtisadiyyatın ən dinamik sektoru olan turizmin yalnız gəlir mənbəyi deyil, həm də sosial və ekoloji problemlərin həll aləti kimi istifadəsidir. Onun tədqiqatları göstərir ki, turizmə olan baxışımız “dayanıqlılıq” adlı qızıl açarla yenidən formalaşmalıdır.
Alimin “Turizmin müasir iqtisadiyyatda artan mövqeyi” adlı araşdırması, bu sahənin təkcə xidmət sektoru deyil, qlobal iqtisadiyyatın lokomotivi olduğunu sübut edir. Turizm, valyuta axını yaradan, infrastrukturun inkişafını təşviq edən və ən əsası, geniş məşğulluq imkanları yaradan bir multiplikator (vurucu) təsirə malikdir. Xüsusilə Azərbaycan kimi zəngin mədəni və coğrafi irsə malik ölkələr üçün turizm neftdən sonra iqtisadi şaxələndirmənin əsas dayağıdır.Elxan Əliyevin Odlar Yurdu Universitetində tədris etdiyi “Təbiətdən istifadənin iqtisadiyyatı” və “Dayanıqlı turizm” fənləri, bu fikri gələcək iqtisadçılara və turizm menecerlərinə aşılamağın vacibliyini göstərir . Turizm, ilk növbədə, dəqiq planlaşdırma və idarəetmə tələb edir. Bu baxımdan, “Turizm agentliyinin işinin təşkili” fənni sadəcə nəzəriyyə deyil, bazarda uğur qazanmağın praktiki mexanizmidir. Tələbələr səyahət paketlərinin hazırlanmasından müştəri xidmətlərinə, hüquqi bazadan maliyyə planlaşdırılmasına qədər hər şeyi öyrənirlər.
Bəlkə də alimin ən humanist və qlobal əhəmiyyətli araşdırmalarından biri BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə (DİM) həsr olunmuşdur. “İfrat yoxsulluq və aclığı aradan qaldırmaq və yoxsulluğun bütün formalarına hər yerdə son qoymaq” mövzusu, turizmin yoxsulluğu necə azalda biləcəyinə dair konkret yollar axtarır.
Turizm xüsusilə kənd və ucqar bölgələrdə kiçik biznesin (qonaq evləri, sənətkarlıq emalatxanaları, yerli bələdçilik) inkişafına təkan verir. Bu, gəlirin birbaşa yerli icmalara çatmasını təmin edərək, urbanizasiya təzyiqini azaldır və sosial bərabərsizliyi aradan qaldırmağa kömək edir.
Qlobal iqtisadiyyatın fasiləsiz dəyişdiyi bir dövrdə, “Müasir şəraitdə beynəlxalq turizmin mövcud vəziyyəti ,təhlil və qiymətləndirmə” kimi elmi tədqiqatlar strateji əhəmiyyət kəsb edir. Alim beynəlxalq turizmin COVID-19 pandemiyası, geosiyasi gərginliklər və rəqəmsallaşma kimi amillər fonunda necə dəyişdiyini təhlil edir.
Bu təhlil Azərbaycana, xüsusilə də “Beynəlxalq turizmin stimullaşdırılması” mövzusundakı işlərlə birlikdə, hansı bazar seqmentlərinə (məsələn, idman və macəra turizmi, müalicə-sağlamlıq turizmi) fokuslanmalı olduğunu göstərir. Bu, artıq kütləvi, ucuz turizmdən fərqlənən, yüksək dəyərli, niş turizm məhsulları yaratmaq deməkdir.Müasir turist passiv istirahətdən çox aktiv təcrübələr axtarır. Alimin tədris etdiyi iki mühüm sahə məhz buna xidmət edir.​“İdman və məcara turizmi”: Bu fənn, Azərbaycanda (Qarabağın dağlıq əraziləri, Quba-Xaçmaz zonası) dağçılıq, trekinq, rafting və digər adrenalin dolu fəaliyyətlərin təhlükəsiz və dayanıqlı şəkildə təşkilini öyrədir. Bu, turizmin gəncləşməsi və yeni, gəlirli bazarların hədəflənməsi deməkdir.​“Müalicə-sağlamlıq turizminin təşkili”: Kəlbəcərin İstisu, Naxçıvanın Duzdağ kimi unikal təbii resurslarımız bu sahənin əsasını təşkil edir. Elxan Əliyevin “Biomüxtəlifliyin qorunmasında dayanıqlılıq və innovasiyalar” mövzusundakı məqaləsi isə turizm iqtisadiyyatının gələcəyə baxışını ümumiləşdirir. Gələcəyin turizm sənayesi “ağıllı” və “yaşıl” olmalıdır:
Karbon emissiyasını minimuma endirən nəqliyyat, enerjiyə qənaət edən otelçilik və tullantısız turizm.Rəqəmsal bələdçilər, süni intellekt əsaslı sifariş sistemləri və təbii resursların idarə edilməsində kosmik monitorinq. Azərbaycanın zəngin coğrafiyasını, tarixi və iqtisadi inkişaf hədəflərini birləşdirən bu elmi baxış, ölkəmizin dayanıqlı gələcəyini qurmaq üçün atılan ən vacib addımlardan biridir . Alimin vurğuladığı kimi, mədəni turizmin uğuru yalnız ziyarətçilərin sayı ilə ölçülmür, həm də bu ziyarətlərin yerli icmanın həyat keyfiyyətinə və mədəniyyətin dözümlülüyünə nə qədər müsbət təsir göstərməsi ilə ölçülür . Mədəni irs və yerli mədəniyyətlər turizm üçün sadəcə bir əlavə deyil, elə onun özüdür. Elxan Fərman oğlu Əliyevin araşdırmaları bizə göstərir ki, kimliyimizə sahib çıxmaq, milli qürurumuzu qorumaqla yanaşı, həm də gələcəyə yönələn ən parlaq və ən zəngin iqtisadi perspektivdir.
Ən maraqlı inkişaf istiqamətlərindən biri də macəra turizmi və qış turizmidir. Murovdağ silsiləsi və ətrafındakı yüksək dağlıq ərazilər, alpinizm, trekking, dağ velosipedi və qış idman növləri üçün ideal şərait yaradır. Bu, adrenalini sevən, fərqli təcrübələr arayan müasir turist üçün yeni cəlbedicilik mənbəyidir.
Alimin “Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunda ekosistemin öyrənilməsi və müasir dövrdə müalicə turizminin inkişafında yeni perspektivlər” mövzusundakı tədqiqatları göstərir ki, bölgə təkcə passiv istirahət deyil, aktiv sağlamlaşma və unikal təcrübələr təklif edən bir destinasiyaya çevrilməkdədir.
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə turizmin uğuru üçün Elxan Əliyevin tədris proqramlarında da önə çəkdiyi Turizm Siyasəti və Planlaşdırılması həlledicidir. Infrastrukturun “sıfırdan” qurulması, ən müasir “Smart Village” (Ağıllı Kənd) və “Green Zone” (Yaşıl Zona) konseptlərinin tətbiqinə imkan verir.
Bu, təkcə yol və otel tikintisi deyil, həm də turizm kadrlarının hazırlanması (Odlar Yurdu Universitetindəki fəaliyyəti kimi), beynəlxalq standartların tətbiqi və rəqəmsal turizm platformalarının yaradılması deməkdir.
Qarabağ və Zəngəzur, yaralarını sarıyaraq, dünyanın ən cazibədar, qürurverici və unikal turizm destinasiyalarından biri olmaq yolunda inamla irəliləyir. Bu, sadəcə iqtisadi layihə deyil, həm də milli ruhun bərpası və zəfərin təcəssümüdür ki, bu yolda Elxan Əliyev kimi ziyalıların elmi işığı hər zaman bizə yol göstərir.2025-ci il Elxan Əliyevin həyatında xüsusi bir il oldu — o, 50 illik yubileyini qeyd etdi. Bu yubiley təkcə ötən illərin hesabatı deyil, həm də gələcək planların, yeni elmi layihələrin başlanğıc nöqtəsi kimi yadda qaldı.Bu gün Elxan Əliyev həm bir alim, həm bir müəllim, həm də bir ziyalı kimi Azərbaycan elminə, təhsilinə və turizm sahəsinə töhfə verməkdə davam edir. Onun fəaliyyəti yalnız keçilən yolun deyil, qarşıda açılan yeni elmi üfüqlərin də xəbərçisidir. Coğrafiyanın sərhədlərinə sığmayan düşüncəsi, pedaqogikanın ən çətin sınaqlarından keçmiş iradəsi və təhsilə olan sədaqəti onu çağdaş Azərbaycan ziyalılarının ən parlaq simalarından birinə çevirir.
Elxan Əliyev sizin elm və təhsil yolunda qət etdiyiniz bu şərəfli məsafə, ölkəmizin intellektual salnaməsinə qızıl hərflərlə yazılan bir dastan, hər bir tələbə və gənc tədqiqatçı üçün ilhamverici bir örnəkdir. Sizin əməyiniz, dərin araşdırmalarınız, Talışın sədd sirrindən Qarabağın turizm potensialına qədər uzanan geniş elmi diapazonunuz, Azərbaycan coğrafiyaşünaslıq və turizm iqtisadiyyatının təməl daşlarını daha da möhkəmlədir.
Biz sizin bütün bu yüksək elmi fəaliyyətinizə görə dərin təşəkkürümüzü bildirir, hər bir araşdırmanıza və pedaqoji səyinizə sonsuz minnətdarlığımızı ifadə edirik. Bir ziyalı kimi Vətənə, Elmə və Təhsilə olan sadiqliyiniz gələcək nəsillərə yol göstərən parlaq bir mayakdır. Gələcək fəaliyyətlərinizdə Sizi daha böyük uğurlar, daha möhtəşəm nailiyyətlər və qlobal elmi aləmdə yeni kəşflər gözləsin.
Elm sizin qələminizdə daim yaşıl, təhsil isə Sizin nurunuzla daima işıqlı olsun!
Yolunuz açıq, elmi zirvələriniz fəth olunsun!

AMİDTV.AZ